Shloka 29
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
तस्मादात्मवता वर्ज्य रजश्न॒ तम एव च । रजस्तमोभ्यां निर्मुक्त सत्त्वं निर्मलतामियात्,अतः जितात्मा पुरुषको रजोगुण और तमोगुणका त्याग ही करना चाहिये। इन दोनोंसे छूट जानेपर बुद्धि निर्मल हो जाती है
tasmād ātmavatā varjye rajas tama eva ca | rajastamobhyāṁ nirmuktaṁ sattvaṁ nirmalatām iyāt ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯು ರಜಸ್ಸನ್ನೂ ತಮಸ್ಸನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ರಜಸ್-ತಮಸ್ಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಸತ್ತ್ವವು ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆ ನಿರ್ಮಲತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ವಿವೇಕಕ್ಕೂ ಧರ್ಮಾಚರಣಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To cultivate ethical clarity, one should abandon the agitating force of rajas and the deluding inertia of tamas; when these are removed, sattva becomes pure, enabling clear judgment and steadiness in dharma.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising on inner discipline and right conduct, explaining how mastery over the guṇas—especially rejecting rajas and tamas—leads to a purified, lucid disposition.