Shloka 13
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
एतत् सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्तयेत् । निवृत्तं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्
etad sarvam aśeṣeṇa yathoktaṁ parivartayet | nivṛttaṁ mārgam āsādya vyaktāvyaktam anāśrayam || duṣprajñena nirayā bahavaḥ samudāhṛtāḥ | praśastaṁ jāpakatvaṁ ca doṣāśrayate tad-ātmakaḥ ||
ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕು. ಆ ನಿವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗ—ವ್ಯಕ್ತ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅನಾಶ್ರಯ—ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ದೋಷಪೂರ್ಣವಾದರೆ ಅನೇಕ ನರಕಗತಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾದ ಜಪಕತ್ವವೂ ದೋಷಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದಾಗ ಕಲుషಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಸಾಧಕನು ಆ ದೋಷಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Spiritual disciplines must be redirected from outward, desire-driven activity (pravṛtti) to inward renunciation (nivṛtti). Even good practices like japa can become harmful if guided by defective understanding; right insight and purity of intention are essential.
In the Shanti Parva dialogue, Bhishma instructs Yudhishthira on the renunciant path and warns that misguided intellect can corrupt even commendable religious practice, leading to downfall rather than liberation.