Shloka 9
निरय-परमस्थान-वर्णनम्
Niraya and the Supreme Station: A Metaphysical Re-reading
तत् खलु द्विविधं सुखमुच्यते शारीर॑ं मानसं च | इह खल्वमुष्यमिंश्व॒ लोके वस्तुप्रवृत्तय: सुखार्थ-मभिधीयन्ते । न ह्ृतः परं त्रिवर्गफलं विशिष्टतरमस्ति स एव काम्यो गुणविशेषो बथधर्मार्थगुणारम्भस्तद्धेतुर-स्योत्पत्ति: सुखप्रयोजनार्थ आरम्भ:
tad khalu dvividhaṃ sukham ucyate śārīraṃ mānasaṃ ca | iha khalv amuṣmiṃś ca loke vastupravṛttayaḥ sukhārtham abhidhīyante | na hy ataḥ paraṃ trivargaphalaṃ viśiṣṭataram asti | sa eva kāmyo guṇaviśeṣo yathā dharmārthaguṇārambhas tadhetur asyotpattiḥ | sukhaprayojanārtham ārambhaḥ |
ಸುಖವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಸುಖಾರ್ಥವೇ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ತ್ರಿವರ್ಗ (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ)ದ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಿಷ್ಟ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕಾಮ್ಯವಾದ ವಿಶೇಷ ಗುಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಆಧಾರಗಳಾಗಿ ನಿಂತು, ಸುಖಪ್ರಯೋಜನಾರ್ಥವೇ ಕರ್ಮಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸುಖೋದ್ಭವಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಕಾರಣ—ಹೀಗಾಗಿ ಸುಖವನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Happiness (sukha) is twofold—physical and mental—and it functions as the ultimate motivating end behind worldly and otherworldly pursuits; even the fruits of dharma, artha, and kāma are framed as culminating in, or serving, happiness, which arises through purposeful effort.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Bharadvāja is explaining a theory of human aims: why beings act, how dharma and artha relate to action, and how both are treated as supports in the pursuit of happiness.