Shloka 11
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
भूगुरुवाच (नारायणो जगमन्मूर्तिरन्तरात्मा सनातन: । कूटस्थो$क्षर अव्यक्तो निर्लेपो व्यापक: प्रभु: ।।
bhīṣma uvāca |
bhṛgur uvāca—nārāyaṇo jaganmanmūrtir antarātmā sanātanaḥ |
kūṭastho ’kṣara avyaktō nirlepo vyāpakaḥ prabhuḥ ||
prakṛteḥ parato nityam indriyair apy agocaraḥ |
sa sisṛkṣuḥ sahasrāṃśād asṛjat puruṣaṃ prabhuḥ ||
mānaso nāma vikhyātaḥ śrutapūrvo maharṣibhiḥ |
anādinidhano devas tathābhedyo ’jarāmaraḥ ||
ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂರ್ತಿ; ಅವರೇ ಎಲ್ಲರ ಅಂತರಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಪುರುಷ. ಅವರು ಕೂಟಸ್ಥ, ಅಕ್ಷರ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿರ್ಲೇಪ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು; ಸದಾ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತರು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಹ ಅಗೋಚರರು. ಸೃಷ್ಟಿಸಂಕಲ್ಪವು ಆ ಪ್ರಭುವಿನಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಸ್ರಾಂಶದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು—ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪೂರ್ವದಿಂದಲೇ ‘ಮಾನಸ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದ ಮತ್ತು ಮಾನಸ-ಪುರುಷನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. ಆ ಆದಿದೇವನು ಅನಾದಿ-ಅನಂತ, ಅಭೇದ್ಯ, ಅಜರ, ಅಮರನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Vedāntic vision of the Supreme: Nārāyaṇa is the inner Self of all, untouched and unmanifest, beyond material nature and sensory grasp, yet the sovereign source from whom creation proceeds.
Within Bhīṣma’s discourse, a citation of Bhṛgu describes how, when the Lord willed creation, He emanated a cosmic ‘Person’—the Mānasa Puruṣa—known to ancient seers as a primordial, deathless principle.