Shloka 38
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
परमात्माके साथ एकता तथा समता, सत्यभाषण, सदाचार, ब्रह्मनिष्ठा, दण्डका परित्याग (अहिंसा), सरलता तथा सब प्रकारके सकाम कर्मोंसे उपरति--इनके समान ब्राह्मणके लिये दूसरा कोई धन नहीं है ।। कि ते धनैर्बान्धवैर्वापि कि ते किं ते दारैब्राह्मण यो मरिष्यसि । आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं पितामहास्ते क्व गता: पिता च,ब्राह्मणदेव पिताजी! जब आप एक दिन मर ही जायूँगे तो आपको इस धनसे क्या लेना है अथवा भाई-बन्धुओंसे आपका क्या काम है तथा स्त्री आदिसे आपका कौन-सा प्रयोजन सिद्ध होनेवाला है? आप अपने हृदयरूपी गुफामें स्थित हुए परमात्माको खोजिये। सोचिये तो सही, आपके पिता और पितामह कहाँ चले गये?
paramātmake sārdham ekatā samatā ca, satyabhāṣaṇam, sadācāraḥ, brahmaniṣṭhā, daṇḍaparityāgaḥ (ahiṃsā), saralatā ca sarvaprakārasakāmakarmoparatiś ca—etaiḥ samaṃ brāhmaṇasya dvitīyaṃ dhanaṃ nāsti. kiṃ te dhanair bāndhavair vāpi? kiṃ te? kiṃ te dāraiḥ, brāhmaṇa, yo mariṣyasi? ātmānam anviccha guhāṃ praviṣṭaṃ; pitāmahās te kva gatāḥ pitā ca.
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮತೆ, ಸತ್ಯವಚನ, ಸದಾಚಾರ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ದಂಡತ್ಯಾಗ (ಅಹಿಂಸೆ), ಸರಳತೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಪರತಿ—ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಪತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀನು ಒಂದು ದಿನ ಸಾಯಲೇಬೇಕಾದರೆ, ಧನದಿಂದ ಏನು? ಬಂಧುಬಾಂಧವರಿಂದ ಏನು? ಹೆಂಡತಿ-ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಿಂದ ಏನು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು? ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹುಡುಕು. ಚಿಂತಿಸು—ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರು?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True ‘wealth’ for a brahmin is inner virtue and realization: unity and equanimity with the Supreme, truthfulness, ethical conduct, steadfastness in Brahman, non-violence, simplicity, and withdrawal from desire-driven actions. External possessions and relationships cannot accompany one at death; therefore one should pursue Self-inquiry and inner realization.
In Shanti Parva, Bhishma instructs on dharma and the path of inner good. Here he addresses a brahmin (as a representative seeker), challenging attachment to wealth, kin, and spouse by reminding him of inevitable death and the fate of ancestors, and urging him to seek the indwelling Self in the ‘cave’ of the heart.