Shloka 48
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
तया स काये निर्दग्धे मृत्युं वा प्राप्प शुद्धयति । लोकांश्व लभते विप्रो नान्न्यथा लभते हि सः,मदिरा पीनेवाला पुरुष यदि मदिराको खूब गरम करके पी ले तो पापसे छुटकारा पा जाता है, अथवा उससे शरीर जल जानेके कारण उसकी मृत्यु हो जाय तो वह शुद्ध हो जाता है। इस प्रकार शुद्ध हो जानेपर ही वह ब्राह्मण शुद्ध लोकोंको प्राप्त कर सकता है, अन्यथा नहीं
tayā sa kāye nirdagdhe mṛtyuṃ vā prāpya śuddhyati | lokāṃś ca labhate vipro nānyathā labhate hi saḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆ (ಉಷ್ಣ ವಾರುಣೀ) ಯಿಂದ ಅವನ ದೇಹ ದಗ್ಧವಾದರೆ, ಆಗ—ಅದರಿಂದ ಮರಣ ಬಂದರೂ ಅಥವಾ ಬದುಕಿದ್ದರೂ—ಅವನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ಶುದ್ಧಿಯ ನಂತರವೇ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶುದ್ಧ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಅವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that grave transgressions require a corresponding expiation (prāyaścitta). Only through genuine purification—here described as a severe penance involving bodily burning or even death—can a brāhmaṇa regain eligibility for ‘pure worlds’; without purification, such spiritual attainment is denied.
In Śānti Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and expiations. Here he states a rule about purification after the sin of drinking liquor: if the offender drinks it heated so that the body is scorched (and whether he dies or survives), he is considered purified; only then can he attain higher realms.