Shloka 22
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
अनया हतमेवेदमिति शास्त्रमपार्थकम् | दैतेयानुशना प्राह संशयच्छेदनं पुरा
anayā hatam evedam iti śāstram apārthakam | daiteyānuśanā prāha saṃśaya-cchedanaṃ purā ||
ಕೆಲವರು ಕೇವಲ ತರ್ಕವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಹಿಡಿದು—‘ಇಂತಹ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರ ನಿರರ್ಥಕ’—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಆ ಮಾತೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ತರ್ಕವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ತಿಳಿಯಬಾರದು; ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ತರ್ಕದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಅಲ್ಲ. ಎರಡರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಯಾವುದು ಕರ್ತವ್ಯವೋ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಈ ಸಂಶಯಛೇದಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not dismiss śāstra as ‘useless’ merely because a particular argument seems to refute it. True discernment of dharma arises when tarka (reasoned inquiry) and śāstra (authoritative teaching) are used together to determine duty.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Śānti Parva, cites an older precedent: Śukrācārya once taught the Daityas a principle meant to cut through doubt—namely, that scripture and reasoning should cooperate rather than compete.