Shloka 53
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“शत्रु ककणाजनक वचन बोल रहा हो तो भी उसे मारे बिना न छोड़े। जिसने पहले अपना अपकार किया हो, उसको अवश्य मार डाले और उसमें दु:ख न माने ।।
bhīṣma uvāca | saṅgrahānugrahe yatnaḥ sadā kāryo 'n-asūyatā | nigrahaś cāpi yatnena kartavyo bhūtim icchatā ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಶತ್ರು ಕರುಣಾಜನಕ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದರೂ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸದೆ ಬಿಡಬಾರದು; ಹಿಂದೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕೊಂದು, ಅದರಲ್ಲಿ ದುಃಖಪಡಬಾರದು. ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ದೋಷದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಜನರನ್ನು ಸದಾ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ದಮನ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler aiming at prosperity should combine two disciplines: (1) saṅgraha and anugraha—winning, retaining, and supporting people through benevolence; and (2) nigraha—firmly restraining enemies and disruptive forces. Both require steady, intentional effort, and should be pursued without envy or fault-finding.
In Shanti Parva’s instruction on kingship (rājadharma), Bhishma continues advising Yudhishthira on practical governance. Here he summarizes a balanced policy: cultivate allies and subjects through favor and inclusion, while also suppressing threats to the kingdom with disciplined resolve.