Shloka 28
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
अन्तश्नादिश्व मध्यं च कृत्यानां च प्रपठडचनम् | मद: प्रमादो दर्पश्ष दम्भो धैर्य नयानयौ
bhīṣma uvāca | antaḥśnādiś ca madhyaṃ ca kṛtyānāṃ ca prapaṭhaḍacanam | madaḥ pramādo darpaś ca dambho dhairyaṃ nayānayau |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅಂತರಂಗ, ಆದಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೃತ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರ; ಮದ, ಪ್ರಮಾದ, ದರ್ಪ, ದಂಭ, ಧೈರ್ಯ—ಮತ್ತು ನೀತಿ-ಅನೀತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ, ಹಾಗೂ ಇವುಗಳಂತೆಯೇ ಅನೇಕ ವಿರೋಧಿ ಜೋಡಿಗಳು, ದಂಡದ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕೂರುಶ್ರೇಷ್ಠ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಂಡವು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa (restraint/punitive authority) is not a single act but a broad governing principle that manifests through many conditions and opposites—virtue and vice, prudence and folly, strength and weakness—shaping social order and personal conduct.
In the Śānti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira, explaining that the ruler’s instrument of order (daṇḍa) has many forms and is reflected in diverse human qualities and outcomes.