Shloka 8
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
आपद्द्वारेषु युक्त: स्याज्जलप्रस्रवणेष्विव । शैलवर्षोदकानीव द्विजान् सिद्धान् समाश्रयेत् । अर्थकाम: शिखां राजा कुर्याद्धर्मध्वजोपमाम्
āpad-dvāreṣu yuktaḥ syāj jala-prasravaṇeṣv iva | śaila-varṣodakānīva dvijān siddhān samāśrayet | artha-kāmaḥ śikhāṁ rājā kuryād dharma-dhvajopamām ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆಪತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ‘ದ್ವಾರ’ಗಳ ಬಳಿ ರಾಜನು ನಿತ್ಯವೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು; ನೀರು ಒಡೆದು ನುಗ್ಗುವ ಸಂಭವವಿರುವ ಕಡೆ ಜನರು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವಂತೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ನೀರನ್ನು ಜನರು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ಸಿದ್ಧ ದ್ವಿಜ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು. ಇನ್ನೂ, ಲಾಭಾಸೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ರಾಜನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜಧಾರಿಯಾದ ಕಪಟಿಯ ಶಿಖೆಯಂತೆ ಹೊರಗಿನ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಬಹುದು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must proactively secure points of vulnerability against impending crises, rely on competent spiritual-intellectual advisers (siddha Brahmins), and recognize that political life can involve strategic use of outward symbols of virtue—while warning that such ‘dharma-banner’ display can be hypocritical when driven purely by self-interest.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on practical governance: fortify weak points before disaster strikes, seek guidance from accomplished Brahmins, and understand how rulers may adopt public signs of righteousness to achieve political ends.