Shloka 35
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
यद्धि गुप्तावशिष्टं स्यात् तद्वित्तं धर्मकामयो: । संचयाजन्न विसर्गी स्याद् राजा शास्त्रविदात्मवान्
yaddhi guptāvaśiṣṭaṃ syāt tad vittaṃ dharmakāmayoḥ | saṃcayāj jan na visargī syād rājā śāstravid ātmavān ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗೆ ಬೇಕಾದ ವೆಚ್ಚದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಧನವೇ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಭೋಗಗಳಿಗೂ ವ್ಯಯವಾಗಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯೂ ಆದ ರಾಜನು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದವನಾಗಬಾರದು; ಯೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗ ಬಂದಾಗ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯಬಾರದು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should first ensure security and protection; the surplus wealth should then be used for dharma (public good, righteous duties) and for legitimate prosperity/enjoyment. Hoarding without timely, proper disbursement is presented as a failure of wise kingship.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira on statecraft: how a king should manage the treasury—prioritizing protection, then using remaining resources for righteous purposes rather than becoming merely an accumulator.