Shloka 23
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
ततो गच्छसि सिद्धार्थ:पीड्यमानं महाजनम् | योगधर्मविदं पुण्यं कंचिदस्योपवर्णयेत्
tato gacchasi siddhārthaḥ pīḍyamānaṁ mahājanam | yogadharmavidaṁ puṇyaṁ kaṁcid asyopavarṇayet ||
ಆಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನೀನು ಹೊರಡುವೆ. ನಂತರ ಆ ರಾಜನ ಮುಂದೆ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಜೆಗಳ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಯಾವುದೋ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು—ಅದರಿಂದ ಶತ್ರು ರಾಜನು ರಾಜ್ಯತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ನೇಮಿಸಿದವರ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧವಾದ, ಸರ್ವಶತ್ರುವಿನಾಶಕ ಔಷಧ-ಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಶತ್ರುವಿನ ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames a strategy of moral persuasion: first move a hostile ruler by showing the suffering of the people and by praising a virtuous exemplar of yoga-dharma, so that renunciation or restraint may arise. The passage also reflects the tension in raja-dharma between ethical suasion and harsher measures when persuasion fails.
In Shanti Parva’s instruction on governance and policy, Bhishma advises how to influence an enemy king: narrate public suffering and highlight the greatness of a righteous, disciplined person to induce the enemy to abandon his claim. The accompanying prose context (as in the provided Hindi) continues with an escalation plan if the king remains unmoved.