Shloka 63
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
एतदाचक्ष्व मे ब्रह्मन् श्रोतव्यं यदि मन्यसे । जनमेजयने पूछा--ब्रह्मन! उदपान तीर्थ कैसे हुआ? वे महातपस्वी त्रितमुनि उसमें कैसे गिर पड़े और द्विजश्रेष्ठ उनके दोनों भाइयोंने उन्हें क्यों वहीं छोड़ दिया था? क्या कारण था
etad ācakṣva me brahman śrotavyaṃ yadi manyase | janamejaya uvāca |
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಇದು ಕೇಳತಕ್ಕದ್ದೆಂದು ನೀವು ಮನಸಾದರೆ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ. ಆ ಬಾವಿ ಹೇಗೆ ತೀರ್ಥವಾಯಿತು? ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ತ್ರಿತ ಮುನಿಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಿದ್ದನು? ಮತ್ತು ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಅವನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋದರು? ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ಅವನನ್ನು ಬಾವಿಯಲ್ಲೇ ತ್ಯಜಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು? ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಅವನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿದನು, ಸೋಮಪಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದನು? ಇದು ನನಗೆ ಕೇಳತಕ್ಕದ್ದೆಂದು ನೀವು ಎಣಿಸಿದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.”
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: sacredness (tīrtha) is tied to extraordinary endurance and ritual integrity. It also raises an ethical problem—how kin can fail in duty—inviting reflection on betrayal versus steadfastness in dharma.
King Janamejaya asks the Brahmin narrator to explain the backstory of a well that became a tīrtha: how the ascetic Trita fell into it, why his two brothers left him there, and how Trita could still perform sacrifice and partake of Soma while trapped.