Previous Verse
Next Verse

Shloka 173

शल्य–युधिष्ठिरयुद्धप्रारम्भः

Commencement of the Śalya–Yudhiṣṭhira Duel

प्रतिजग्राह समरे सेनापतिरमित्रजित्‌ । वे अपने रथकी घर्घराहटसे सम्पूर्ण दिशाओं और विदिशाओंको गुँजाते हुए पृथ्वीको कम्पित कर रहे थे। सहसा आक्रमण करनेवाले उन वीरोंको शत्रुविजयी सेनापति शल्यने समरभूमिमें आगे बढ़नेसे रोक दिया

sañjaya uvāca | pratijagrāha samare senāpatir amitrajit | te sva-ratha-ghoṣa-ghaṛgharāhaṭena samantād diśo vidiśaś ca ghoṣayantaḥ pṛthivīṃ kampayanta iva | sahasābhyāpatatāṃ tān vīrān śatrujayaḥ senāpatiḥ śalyaḥ samara-bhūmau agre gantuṃ nyavārayat |

ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ರಜಿತನಾದ ಸೇನಾಪತಿಯು ಅವರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ತಡೆದನು. ರಥಗಳ ಘರ್ಘರ ನಾದದಿಂದ ದಿಕ್ಕು-ವಿದಿಕ್ಕುಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಭೂಮಿಯೇ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ತೋಚಿತು. ಆದರೂ ಸಹಸಾ ಧಾವಿಸಿದ ಆ ಶೂರರನ್ನು ಶತ್ರುಜಯಿ ಸೇನಾಪತಿ ಶಲ್ಯನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗದಂತೆ ತಡೆದನು.

प्रतिजग्राहaccepted / received
प्रतिजग्राह:
Kriya
TypeVerb
Rootप्रति-ग्रह्
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
सेनापतिःthe commander (general)
सेनापतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसेनापति
FormMasculine, Nominative, Singular
अमित्रजित्conqueror of foes
अमित्रजित्:
Karta
TypeAdjective
Rootअमित्रजित्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sanjaya)
शल्य (Shalya)
सेनापति (commander)
रथ (chariots)
समरभूमि (battlefield)
दिशा/विदिशा (directions and intermediate quarters)
पृथ्वी (earth)

Educational Q&A

Even in righteous warfare, leadership is shown not only by force but by restraint and timing—checking an impulsive advance to preserve order, cohesion, and strategic advantage.

Sanjaya describes warriors charging with thunderous chariots that seem to shake the earth; Shalya, acting as the victorious commander, halts their sudden forward rush and prevents them from advancing further on the battlefield.