Shloka 30
Book 10, Adhyāya 12: Aśvatthāmā’s Request for the Cakra and the Brahmaśiras Context
“ब्रह्म! जो मनुष्य समाजमें सदा ही परम प्रामाणिक समझे जाते हैं, जिनके पास गाण्डीव धनुष और श्वेत घोड़े हैं, जिनकी ध्वजापर श्रेष्ठ वानर विराजमान होता है, जिन्होंने बन्द्रयुद्धमें साक्षात् देवदेवेश्वर नीलकण्ठ उमा-वल्लभ भगवान् शंकरको पराजित करनेका साहस करके उन्हें संतुष्ट किया था, इस भूमण्डलमें मुझे जिनसे बढ़कर परम प्रिय दूसरा कोई मनुष्य नहीं है, जिनके लिये मेरे पास स्त्री, पुत्र आदि कोई भी ऐसी वस्तु नहीं है, जो देने योग्य न हो, अनायास ही महान् कर्म करनेवाले मेरे उस प्रिय सुहृद् कुन्तीकुमार अर्जुनने भी पहले कभी ऐसी बात नहीं कही थी, जो आज तुम मुझसे कह रहे हो ।। ब्रह्मचर्य महद् घोरें तीर्त्वा द्वादशवार्षिकम् | हिमवत्पाश्वमास्थाय यो मया तपसार्जित:
brahmacaryaṁ mahad ghore tīrtvā dvādaśavārṣikam | himavatpārśvam āsthāya yo mayā tapasārjitaḥ ||
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯೂ ಪಡೆದವನು—ಗಾಂಡೀವಧಾರಿ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವಯುಕ್ತ ರಥಿಕ, ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾನರಚಿಹ್ನವಿರುವವನು—ಮತ್ತು ಬಂಧಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದರೂ ಸాక్షಾತ್ ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ನಿಲಕಂಠ ಉಮಾಪತಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದವನು; ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅವನಿಗಿಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಏನೂ ಅದೇಯವಲ್ಲ; ಅಂಥ ಪ್ರಿಯ ಸುಹೃದ, ಕಲ್ಮಷರಹಿತ ಕರ್ಮಗಳಿದ್ದ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನೂ ಸಹ, ನೀನು ಇಂದು ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಮಾತನ್ನು ಹಿಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಮಹತ್ತಾದ ಭಯಂಕರ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವ್ರತವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದವನು—ಅವನೇ, ನಾನು ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದವನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that extraordinary attainments are ‘earned’ through sustained self-restraint (brahmacarya) and austerity (tapas). Ethical authority and power are portrayed as arising from disciplined practice rather than impulsive desire or brute strength.
The speaker refers to someone obtained through the narrator’s austerities after a severe twelve-year brahmacarya undertaken near the Himālaya. It functions as a credentialing detail—establishing the spiritual legitimacy and potency behind the person/aid being invoked in the surrounding episode.