Shloka 25
Dhṛtarāṣṭra–Duryodhana Saṃvāda on Restraint and Rājānīti
Chapter 50
कृतां विन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् | अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत,भारत! बिन्दु-सरोवरसे लाये हुए रत्नोंद्वारा मयासुरने एक कृत्रिम पुष्करिणीका निर्माण किया था, जो स्फटिकमणिकी शिलाओंसे आच्छादित है। वह मुझे जलसे भरी हुई-सी दिखायी दी। भारत! जब मैं उसमें उतरनेके लिये वस्त्र उठाने लगा, तब भीमसेन ठठाकर हँस पड़े। शत्रुकी विशिष्ट समृद्धिसे मैं मूढ़-सा हो रहा था और रत्नोंसे रहित तो था ही
kṛtāṁ bindusaroratnair mayena sphaṭikacchadām | apaśyaṁ nalinīṁ pūrṇām udakasy eva bhārata bhārata |
ಹೇ ಭಾರತ! ಬಿಂದುಸರೋವರದಿಂದ ತಂದ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಯಾಸುರನು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಹೊದಿಕೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೃತಕ ನಲಿನಿ (ಪುಷ್ಕರಿಣಿ)ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಅದು ನನಗೆ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೆರೆಯಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಲು ನಾನು ವಸ್ತ್ರ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಭೀಮಸೇನನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಕ್ಕನು. ಶತ್ರುವಿನ ಅಪೂರ್ವ ವೈಭವದಿಂದ ನಾನು ಮರುಳಾದವನಂತೆ ಆಗಿದ್ದೆ—ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ರತ್ನಸಂಪತ್ತು ಇರಲಿಲ್ಲ।
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The episode highlights how pride and envy make a person vulnerable to humiliation and rash reactions. Misperception (illusion) becomes a moral trigger: instead of self-restraint, Duryodhana internalizes the insult, feeding resentment that later drives unethical choices and escalates conflict.
In the wondrous assembly complex built with Maya’s artistry, Duryodhana mistakes a crystal-covered, jewel-inlaid lotus-pond for real water. As he prepares to step in, Bhīma laughs at him. Duryodhana feels shamed and mentally unsettled by the Pandavas’ prosperity, intensifying his hostility.