Shloka 14
अर्हणनिर्णयः
Decision on the Highest Honor at the Assembly
Devanagari script
साक्षात् स विबुधारिघ्न: क्षत्रे नारायणो विभु: । प्रतिज्ञां पालयंश्वेमां जात: परपुरंजय:,वे सोचने लगे--“अहो! सर्वव्यापक देवशत्रु-विनाशक वैरिनगरविजयी साक्षात् भगवान् नारायणने ही अपनी इस प्रतिज्ञाको पूर्ण करनेके लिये क्षत्रियकुलमें अवतार ग्रहण किया है
Translation
ಅವನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಅಹೋ! ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ದೇವಶತ್ರು-ನಾಶಕ, ಶತ್ರುನಗರ-ವಿಜಯಿಯಾದ ಸాక్షಾತ್ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನೇ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ.”
Word by Word
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात्
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विबुधारिघ्नःslayer of the enemies of the gods
विबुधारिघ्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootविबुधारिघ्न
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षत्रेin the Kshatriya (order/lineage)
क्षत्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षत्र
FormNeuter, Locative, Singular
नारायणःNarayana
नारायणः:
Karta
TypeNoun
Rootनारायण
FormMasculine, Nominative, Singular
विभुःthe all-powerful, the lord
विभुः:
Karta
TypeAdjective
Rootविभु
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिज्ञाम्vow, promise
प्रतिज्ञाम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रतिज्ञा
FormFeminine, Accusative, Singular
पालयन्protecting/fulfilling (while keeping)
पालयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपालयत् (पाल्/पालय्)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular
जातःborn, arisen
जातः:
Karta
TypeVerb
Rootजात (√जन्)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
परपुरंजयःconqueror of enemy cities
परपुरंजयः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरपुरंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes