Shloka 19
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca |
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||
vṛto bharataśārṭūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಶತ್ರುರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವ ಮಹಾಬಲಚಕ್ರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಾಗೂ ಕವಚಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತವಾದ ಆ ಮಹಾಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಭರತವಂಶದ ವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ಶತ್ರುಶೋಕವಿವರ್ಧಕ ಮಹಾಪ್ರತಾಪಿ ಭೀಮಸೇನನು ಧರ್ಮರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಹೊರಟನು।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined force under legitimate authority: military power is portrayed as effective and overwhelming, yet its ethical framing comes from acting under the king’s command (a rajadharma context) rather than personal impulse.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero departing with a fully equipped, elephant-horse-chariot-filled army to subdue enemy realms—specifically as part of a campaign to conquer a direction (the eastern quarter in the surrounding narrative).