Shloka 10
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
ततो दक्षिणमागम्य पुलिन्दनगरं महत् | सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम्,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
tato dakṣiṇam āgamya pulindanagaraṁ mahat | sukumāraṁ vaśe cakre sumitraṁ ca narādhipam, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hastyaśvarathapūrṇena daṁśitena pratāpavān || vṛto bharataśārṭūlo dviṣacchokavivarddhanaḥ |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯನೇ! ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆ ಮಹಾವೀರನು ಪುಲಿಂದರ ಮಹಾನಗರವಾದ ಸುಕುಮಾರವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಅಲ್ಲಿನ ನರಾಧಿಪತಿ ಸುಮಿತ್ರನನ್ನೂ ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಶತ್ರುರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುವ ಮಹಾಬಲಚಕ್ರದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆಯುಧ-ಕವಚಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತನಾದ ಆ ಭರತಶಾರ್ದೂಲನು ಶತ್ರುಗಳ ಶೋಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse reflects the political-ethical frame of rājadharma: a ruler (or his commander) asserts sovereignty by compelling obedience and tribute from peripheral regions. Power is portrayed as organized and disciplined (a well-equipped host), and conquest is presented as an instrument of statecraft rather than personal vendetta.
The narrator describes a southern advance into Pulinda territory. The great city called Sukumāra and its king Sumitra are subdued by a powerful, fully equipped army containing elephants, horses, and chariots; the conqueror is praised as a ‘tiger among the Bharatas’ who increases the grief of enemies.