Shloka 45
उत्पातदर्शनम् — Portents and Kāla among the Vṛṣṇis
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च ततश्लुक्रोध भारत | भारत! श्रीकृष्ण जब अपने पुत्र साम्ब, चारुदेष्ण और प्रद्युम्मको तथा पोते अनिरुद्धको भी मारा गया देखा तब उनकी क्रोधाग्नि प्रजजलित हो उठी ।। ४४ $ ।। गदं वीक्ष्य शयानं च भृशं॑ कोपसमन्वित:
pradyumnaṃ cāniruddhaṃ ca tataḥ śukrodha bhārata | gadaṃ vīkṣya śayānaṃ ca bhṛśaṃ kopasamanvitaḥ ||
ಓ ಭಾರತ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೂ ಅನಿರುದ್ಧನೂ ಹತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಅಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಗದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಭೀಕರ ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಈ ಕೋಪ ಧರ್ಮದಂಡವಲ್ಲ—ಬಂಧುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಯಮ ಕುಸಿದಾಗ ಉಕ್ಕುವ ಮಾನವೀಯ ದುಃಖದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, when social and familial order collapses, even great figures are drawn into intense grief and anger. Ethically, it underscores the danger of krodha: it arises naturally from loss, yet it further darkens judgment and signals the tragic unraveling of dharma within a community.
In the Mausala Parva’s account of the Yādavas’ self-destruction, the narrator says that Pradyumna and Aniruddha have been killed. Seeing them fallen—and seeing the mace lying there—Kṛṣṇa is overwhelmed by fierce anger.