Shloka 6
Droṇa-parva Adhyāya 50 — Arjuna’s foreboding and lament for Abhimanyu; Kṛṣṇa’s dharma-consolation
हतेश्वरैश्वूर्णितपत्त्युपस्करै- हताश्वसूतैर्विपताककेतुभि: । महारथीैर्भू: शुशुभे विचूर्णिति: पुरैरिवामित्रहतैर्नराधिप,नरेश्वर! शत्रुओंके द्वारा तहस-नहस किये गये विशाल नगरोंके समान बड़े-बड़े रथ चूर- चूर होकर गिरे थे। उनके घोड़े और सारथि मार दिये गये थे तथा ध्वजा-पताकाएँ नष्ट कर दी गयी थीं। इसी प्रकार उनके सवार मरे पड़े थे, पैदल सैनिक तथा युद्धसम्बन्धी अन्य उपकरण चूर-चूर हो गये थे। इन सबके द्वारा उस रणभूमिकी अद्भुत शोभा हो रही थी
sañjaya uvāca |
hateśvaraiś cūrṇita-patty-upaskaraiḥ hata-aśva-sūtair vipatāka-ketubhiḥ |
mahārathaiḥ bhūḥ śuśubhe vicūrṇitā purair ivāmitra-hataiḥ narādhipa, nareśvara ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರಾಧಿಪನೇ! ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಮಹಾನಗರಗಳಂತೆ ಮಹಾರಥಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಗಳು ಹತರಾಗಿದ್ದರು; ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳು ಹರಿದುಹೋಗಿದ್ದವು; ಸವಾರರು, ಪಾದಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಚದುರಿದ್ದವು. ಆ ನಾಶದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ರಣಭೂಮಿ ಭಯಾನಕ ವೈಭವದಿಂದ ಮಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the paradox of ‘splendor’ born from devastation: martial glory in a dharma-war still carries immense human and material ruin. It invites reflection on the ethical weight of victory and the impermanence of power, armies, and worldly achievements.
Sañjaya reports to the king that the battlefield is covered with shattered chariots, slain horses and charioteers, fallen banners, and crushed infantry and equipment—likening the scene to great cities destroyed by enemies.