Adhyaya 39
अभिमन्युना दुःशासनस्य ताडनम् (Abhimanyu’s Rebuke and Wounding of Duḥśāsana; Karṇa’s Counter-volley)
Upa-parva: Abhimanyu–Duḥśāsana–Karṇa Saṅgrāma (Strategic Engagement Episode)
Saṃjaya reports that Abhimanyu, bearing arrow-wounds yet composed, addresses Duḥśāsana with a pointed recollection of earlier assembly insults delivered before Dhṛtarāṣṭra. Abhimanyu frames the present encounter as the ripening consequence of cruelty, anger without restraint, greed, betrayal, and the seizure of rightful sovereignty, asserting that immediate recompense will be delivered through martial means in full view of the armies. He then releases a decisive arrow, strikes Duḥśāsana in the chest/neck region, and follows with multiple additional shafts, leaving him incapacitated and removed from the battlefield by his charioteer. Pāṇḍava-aligned forces respond with acclamation and martial music, rallying toward Droṇa’s formation. Observing Duḥśāsana’s condition, Duryodhana directs Karṇa’s attention; Karṇa advances with sharp missiles to check Abhimanyu, targets his followers, and attempts to overwhelm him with extensive weapon-display. Abhimanyu withstands the barrage, counters by cutting down Karṇa’s bow and standard, and prompts renewed acclaim among allies as the engagement continues.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र के प्रश्न पर संजय गावल्गणनन्दन से कहते हैं—‘कार्तिकेय ने जैसे असुरों के साथ रणक्रीड़ा की थी, वैसे ही अभिमन्यु ने जो युद्ध-खेल खेला, उसे विस्तार से सुनाओ।’ → द्रोणाचार्य अभिमन्यु के पराक्रम की मुक्तकंठ से प्रशंसा करते हैं—उसे किसी भी धनुर्धर के समकक्ष नहीं मानते और संकेत देते हैं कि यदि वह सचमुच संहार पर उतर आए तो पूरी सेना को हिला दे। यह प्रशंसा कौरव-पक्ष में चिंता और प्रतिस्पर्धा दोनों जगाती है। → दुर्योधन द्रोण के वचनों से उत्तेजित होकर कर्ण, बाह्लिक, मद्रराज शल्य, दुःशासन आदि महारथियों को आदेश देता है; और स्वयं दुःशासन क्रोध से गर्जना करता हुआ शरवर्षा बरसाते हुए सौभद्र अभिमन्यु पर टूट पड़ता है। → अभिमन्यु और दुःशासन—दोनों रथयुद्ध-शिक्षा में निपुण—दायें-बायें घूमते हुए चित्र-विचित्र मण्डल बनाकर युद्ध करते हैं; रणवाद्यों का घोर निनाद युद्धभूमि को भर देता है। → दुःशासन-अभिमन्यु का रथयुद्ध पूरी तीव्रता से आरम्भ हो चुका है—अगले प्रसंग में इस द्वंद्व का निर्णायक मोड़ आने को है।
Shlokas
Verse 1
अपना बा | अफड-#-कात जा एकोनचत्वारिशोड ध्याय: द्रोणाचार्यके द्वारा अभिमन्युके पराक्रमकी प्रशंसा तथा दुर्योधनके आदेशसे दुःशासनका अभिमन्युके साथ युद्ध आरम्भ करना धृतराष्ट उवाच द्वैधीभवति मे चित्तं द्विया तुष्ट्या च संजय । मम पुत्रस्य यत् सैन्यं सौभद्र: समवारयत्
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಂಜಯ, ಸुभದ್ರಾಪುತ್ರನು ನನ್ನ ಪುತ್ರರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗದಂತೆ ತಡೆದನೆಂದು ಕೇಳಿ, ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ಲಜ್ಜೆಯೂ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 2
विस्तरेणैव मे शंस सर्व गावल्गणे पुन: । विक्रीडितं कुमारस्य स्कन्दस्येवासुरै: सह
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಗಾವಲ್ಗಣ, ಆ ಯುವಕುಮಾರನ ಸಮಸ್ತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನನಗೆ ಮತ್ತೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು; ಸ್ಕಂದನು ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ರಣಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡಿದಂತೆ.
Verse 3
गवल्गणनन्दन! जैसे कुमार कार्तिकेयने असुरोंके साथ रणक्रीड़ा की थी, उसी प्रकार कुमार अभिमन्युने जो युद्धका खेल किया था, वह सब मुझसे विस्तारपूर्वक कहो ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ನಿಮಗೆ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಸಂಹಾರದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಒಬ್ಬ ವೀರನಿಗೂ ಅನೇಕರಿಗೂ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಘೋರವಾದ, ತುಮುಲ ಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು.
Verse 4
अभिमन्यु: कृतोत्साह: कृतोत्साहानरिंदमान् | रथस्थो रथिन: सर्वास्तावकानभ्यवर्षयत्,अभिमन्यु युद्धके लिये उत्साहसे भरा था। वह रथपर बैठकर आपके उत्साहभरे शत्रुदमन समस्त रथारोहियोंपर बाणोंकी वर्षा करने लगा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಭಿಮನ್ಯು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು. ರಥಸ್ಥನಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರುದಮನ, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಎಲ್ಲಾ ರಥಯೋಧರ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸಿದನು.
Verse 5
द्रोणं कर्ण कृपं शल्यं द्रौ्णिं भोजं बृहदूबलम् । दुर्योधनं सौमदत्ति शकुनिं च महाबलम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಭಿಮನ್ಯು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಲಾತಚಕ್ರದಂತೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ದ್ರೋಣ, ಕರ್ಣ, ಕೃಪ, ಶಲ್ಯ, ದ್ರೋಣಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಭೋಜವಂಶೀಯ ಕೃತವರ್ಮ, ಬೃಹದ್ಬಲ, ದುರ್ಯೋಧನ, ಸೌಮದತ್ತಿ (ಭೂರಿಶ್ರವ) ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿ ಶಕುನಿ—ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ರಾಜರು-ರಾಜಕುಮಾರರು ಹಾಗೂ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಸೇನಾವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಾಣಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 6
नानानूपान् नृपसुतान् सैन्यानि विविधानि च । अलातचक्रवत् सर्वाश्वरन् बाणै: समार्पयत्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಭಿಮನ್ಯು ಅಲಾತಚಕ್ರದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ರಾಜಕುಮಾರರು, ನೃಪಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಸೇನಾವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣವರ್ಷೆ ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 7
निध्नन्नमित्रान् सौभद्र: परमास्त्रै: प्रतापवान् | अदर्शयत तेजस्वी दिक्षु सर्वासु भारत
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಸೌಭದ್ರ (ಅಭಿಮನ್ಯು) ಪರಮ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ದೃಶ್ಯನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 8
तद् दृष्टवा चरितं तस्य सौभद्रस्यामितौजस: । समकम्पन्त सैन्यानि त्वदीयानि सहस्रश:,अमिततेजस्वी अभिमन्युका वह चरित्र देखकर आपके सहस्रों सैनिक भयसे काँपने लगे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಅಮಿತೌಜಸ್ಸಿನ ಸೌಭದ್ರ (ಅಭಿಮನ್ಯು)ನ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡು ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಡುಗಿದವು.
Verse 9
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो भारद्वाज: प्रतापवान् | हर्षेणोत्फुल्लनयन: कृपमाभाष्य सत्वरम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೂ ಪ್ರತಾಪವಂತನೂ ಆದ ಭಾರದ್ವಾಜಪುತ್ರ ದ್ರೋಣನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದವು. ರಣವಿಶಾರದನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಪಕ್ಷದ ಮರ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನೇ ತಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.
Verse 10
घट्टयन्निव मर्माणि पुत्रस्य तव भारत । अभिमन्युं रणे दृष्टवा तदा रणविशारदम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಪಕ್ಷದ ಮರ್ಮಸ್ಥಳಗಳನ್ನೇ ಹೊಡೆಯುವಂತೆ, ದ್ರೋಣನು ರಣವಿಶಾರದನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಕಂಡಾಗ, ಆ ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರತಾಪಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು. ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 11
एष गच्छति सौभद्र: पार्थानां प्रथितो युवा । नन्दयन् सुहृदः सर्वान् राजानं च युधिष्ठिरम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನೋಡು, ಸुभದ್ರೆಯ ಪುತ್ರನಾದ ಸೌಭದ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು—ಪಾರ್ಥರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಯುವವೀರ—ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸುಹೃದರನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 12
नकुलं सहदेवं च भीमसेनं च पाण्डवम् | बन्धून् सम्बन्धिनश्चान्यान् मध्यस्थान् सुहृदस्तथा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ನಕುಲ, ಸಹದೇವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಬಂಧುಗಳನ್ನು, ಸಂಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸುಹೃದರನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 13
नास्य युद्धे सम॑ मन्ये कंचिदन्यं धनुर्थरम् । इच्छन् हन्यादिमां सेनां किमर्थमपि नेच्छति
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಧನುರ್ಧರನನ್ನು ನಾನು ಎಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಬಯಸಿದರೆ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲನು; ಆದರೆ ಏನೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 14
द्रोणस्य प्रीतिसंयुक्तं श्रुत्वा वाक््यं तवात्मज: । आर्जुनिं प्रति संक्रुद्धो द्रोणं दृष्टवा स्मयन्निव
ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದನು. ದ್ರೋಣನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಕ್ಷೀಣವಾದ, ವ್ಯಂಗ್ಯಮಿಶ್ರಿತ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಕರ್ಣ, ಬಾಹ್ಲೀಕ, ದುಃಶಾಸನ, ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—
Verse 15
अथ दुर्योधन: कर्णमत्रवीद् बाह्लिकं नृप: । दुःशासन मद्रराजं तांस्तथान्यान् महारथान्
ಆಮೇಲೆ ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಕರ್ಣ, ಬಾಹ್ಲೀಕ ನೃಪ, ದುಃಶಾಸನ, ಮದ್ರರಾಜ ಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣನ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿ, ದ್ರೋಣನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಬಲವಂತದ ಕ್ಷೀಣ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—
Verse 16
सर्वमूर्धाभिषिक्तानामाचार्यों ब्रह्म॒वित्तम: । अर्जुनस्य सुतं मूढं नायं हन्तुमिहेच्छति
ಸರ್ವ ಮೂರ್ದಾಭಿಷಿಕ್ತ ರಾಜರ ಆಚಾರ್ಯನೂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ದ್ರೋಣನು ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಈ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 17
न हास्य समरे युद्धोेदन्तको5प्याततायिन: । किमज़् पुनरेवान्यो मर्त्य: सत्यं ब्रवीमि व:
ಸಮರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉದ್ಧತನಾದ ಆತನಾತಾಯಿಯೂ ಶತ್ರುವಿನ ‘ಅಂತ’ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಿರಲು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು?—ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 18
'प्रिय सैनिको! मैं आपलोगोंसे सच्ची बात कहता हूँ। यदि ये युद्धमें मारनेके लिये उद्यत हो जायूँ तो इनके सामने यमराज भी युद्ध नहीं कर सकता; फिर दूसरा कोई मनुष्य तो इनके सामने टिक ही कैसे सकता है? ।।
ಪ್ರಿಯ ಸೈನಿಕರೇ! ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉದ್ಧತರಾದರೆ, ಅವರ ಮುಂದೆ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನೂ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾರನು; ಹಾಗಿರಲು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಅವರ ಎದುರು ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲನು? ಆದರೂ ಅವರು ಅರ್ಜುನನ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅರ್ಜುನನು ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಶಿಷ್ಯನೂ ಪುತ್ರನೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರಿಯರು; ಧರ್ಮಾತ್ಮರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರ ಸಂತಾನವೂ ಪ್ರಿಯವೇ.
Verse 19
संरक्ष्यमाणो द्रोणेन मन्यते वीर्यमात्मन: । आत्मसम्भावितो मूढस्तं प्रमथ्नीत मा चिरम्
ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವನು ತನ್ನ ವೀರ್ಯವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮಗರ್ವದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ಆ ಮೂಢ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು—ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ತಡಮಾಡದೆ ಬೇಗನೆ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿ.
Verse 20
एवमुक्तास्तु ते राज्ञा सात्वतीपुत्रमभ्ययु: । संरब्धास्ते जिघांसन्तो भारद्वाजस्य पश्यत:
ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಯೋಧರೆಲ್ಲರು ಭಾರೀ ಕೋಪದಿಂದ ಸಾತ್ವತೀಪುತ್ರ (ಸುಭದ್ರಾನಂದನ) ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಭಾರದ್ವಾಜಪುತ್ರ ದ್ರೋಣ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಅವನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದರು.
Verse 21
दुःशासनस्तु तच्छूत्वा दुर्योधनवचस्तदा । अब्रवीत् कुरुशार्दूल दुर्योधनमिदं वच:,कुरुश्रेष्ठ उस समय दुर्योधनके उपर्युक्त वचनको सुनकर दुःशासनने उससे यह बात कही--
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದುಃಶಾಸನನು ಕುರುಶಾರ್ದೂಲ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು—
Verse 22
अहमेनं हनिष्यामि महाराज ब्रवीमि ते । मिषतां पाण्डुपुत्राणां पजचालानां च पश्यताम्,“महाराज! मैं आपसे (प्रतिज्ञापूर्वक) कहता हूँ। मैं पांचालों और पाण्डवोंके देखते- देखते इस अभिमन्युको मार डालूँगा
ಮಹಾರಾಜಾ! ನಿಮಗೆ ನಾನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಪಾಂಡುಪುತ್ರರೂ ಪಾಂಚಾಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರಲಿರುವಾಗಲೇ ಈ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ನಾನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು.
Verse 23
ग्रसिष्याम्यद्य सौभद्रं यथा राहुर्दिवाकरम् । उत्क्कुश्य चाब्रवीद् वाक््यं कुरुराजमिदं पुन:,'जैसे राहु सूर्यपर ग्रहण लगाता है, उसी प्रकार आज मैं सुभद्राकुमार अभिमन्युको ग्रस लूँगा।।
ಇಂದು ನಾನು ಸೌಭದ್ರನನ್ನು, ರಾಹು ದಿವಾಕರ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುವಂತೆ ಗ್ರಸಿಸುವೆನು. ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಕುರುರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—
Verse 24
श्रुत्वा कृष्णौ मया ग्रस्तं सौभद्रमतिमानिनौ । गमिष्यत: प्रेतलोक॑ जीवलोकान्न संशय:
ಸुभದ್ರೆಯ ಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ನಾನು ಕಾಲಕವಳಿತನಾಗಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪರಾಕ್ರಮದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಕೃಷ್ಣರು—ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ—ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಜೀವಲೋಕವನ್ನು ತೊರೆದು ಪ್ರೇತಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳುವರು.
Verse 25
तौ च श्रुत्वा मृतौ व्यक्त पाण्डो: क्षेत्रोद्भवा: सुता: । एकाह्वा ससुद्॒द्वर्गा: क्लैब्याद्धास्यन्ति जीवितम्
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹತರಾದರೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪಾಂಡುವಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಆ ನಾಲ್ವರು ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಸುಹೃದ್ವರ್ಗದೊಡನೆ, ಭೀರತ್ವದಿಂದ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು.
Verse 26
तस्मादस्मिन् हते शत्रौ हता: सर्वेडहितास्तव । शिवेन मां ध्याहि राजन्नेष हन्मि रिपूंस्तव
ಆದುದರಿಂದ ಈ ಶತ್ರು ಹತನಾದರೆ, ನಿನಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಹತರಾದಂತೆಯೇ. ರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಮಂಗಳವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು; ಇಗೋ, ನಾನು ಈಗಲೇ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 27
एवमुक्क्त्वानदद् राजन पुत्रो दुःशासनस्तव । सौभद्रमभ्ययात् क्रुद्ध: शरवर्षरवाकिरन्
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ದುಃಶಾಸನನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ಸೌಭದ್ರನ ಕಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದು, ಗದ್ದಲಗೊಳ್ಳುವ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು.
Verse 28
तमतिक्ुद्धमायान्तं तव पुत्रमरिंदम: । अभिमन्यु: शरैस्तीक्ष्णै: षड्विंशत्या समार्पयत्,आपके पुत्रको अत्यन्त कुपित हो आते देख शत्रुसूदून अभिमन्युने छब्बीस पैने बाणोंद्वारा उसे घायल कर दिया
ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಅತಿಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಶತ್ರುದಮನ ಅಭಿಮನ್ಯುವು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 29
दुःशासनस्तु संक्रुद्धः प्रभिन्न इव कुड्जर: । अयोधयत सौभद्रमभिमन्युश्न तं रणे,मदकी धारा बहानेवाले गजराजके समान क्रोधमें भरा हुआ दुःशासन उस रफक्षेत्रमें अभिमन्युसे और अभिमन्यु दुःशासनसे युद्ध करने लगे
ದುಃಶಾಸನನು ಕೋಪದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿ, ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ, ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸೌಭದ್ರನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ದುಃಶಾಸನ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರು ನಿಂತು ಘೋರ ಸಮರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 30
तौ मण्डलानि चित्राणि रथाभ्यां सव्यदक्षिणम् । चरमाणावयुध्येतां रथशिक्षाविशारदौ,रथयुद्धकी शिक्षामें निपुण वे दोनों योद्धा अपने रथोंद्वारा दायें-बायें विचित्र मण्डलाकार गतिसे विचरते हुए युद्ध करने लगे
ರಥಯುದ್ಧದ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಯೋಧರು ತಮ್ಮ ರಥಗಳಿಂದ ಎಡ-ಬಲಕ್ಕೆ ವಿಚಿತ್ರ ವಲಯಾಕಾರದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 31
अथ पणवमृदड्डदुन्दुभीनां क्रकचमहानकभेरिझर्झराणाम् । निनदमतिभूृशं नराः प्रचक्रु- लवणजलोद्धवर्सिहनादमिश्रम्
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾದಕರು ಪಣವ, ಮೃದಂಗ, ದುಂದುಭಿ, ಕ್ರಕಚ, ಮಹಾನಕ, ಭೇರಿ ಮತ್ತು ಝಾಂಝಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ನಿನಾದವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದರು; ಅದರಲ್ಲಿ ಶಂಖಧ್ವನಿಯೂ ಸಿಂಹನಾದವೂ ಮಿಶ್ರವಾಗಿತ್ತು.
Verse 39
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि दु:ःशासनयुद्धे एकोनचत्वारिंशो5ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದ ಅಭಿಮನ್ಯುವಧಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದುಃಶಾಸನಯುದ್ಧ ವಿಷಯಕ ಮುವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether retribution for prior public wrongdoing should be pursued as immediate battlefield justice: Abhimanyu treats earlier assembly misconduct as a moral debt requiring direct repayment, raising the tension between righteous accountability and escalation through anger.
Actions and speech generate durable ethical consequences; when anger, greed, and betrayal shape conduct, their results return under pressure. The chapter also suggests that composure under injury and clarity of intention are strategic and moral assets.
No explicit phalaśruti is stated in the provided verses; the meta-commentary is embedded narratively through Saṃjaya’s framing of cause-and-effect (prior assembly conduct → present consequence) and the public witnessing of outcomes as a moral ledger.
Ask anything about Adhyaya 39 of the Mahabharata (Gita Press)
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata (Gita Press) in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.