Shloka 114
Devanagari script
स चैव व्यापृतो लोके मनुष्याणां शुभाशुभे । ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्व्रक्ष॒ स उच्यते,इन्द्र आदि देवताओंमें उन्हींका ऐश्वर्य बताया जाता है, वे ही ईश्वर होनेके कारण लोकमें मनुष्योंके शुभाशुभ कर्मोके फल देनेमें संलग्न रहते हैं। सम्पूर्ण कामनाओंके ईश्वर भी वे ही बताये जाते हैं
Transliteration
sa caiva vyāpṛto loke manuṣyāṇāṃ śubhāśubhe | aiśvaryāc caiva kāmānām īśvaraḥ sa ucyate |
Translation
ಅವನೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯೂ ಅವನ ಅಧೀನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ‘ಈಶ್ವರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
व्यापृतःengaged/occupied
व्यापृतः:
TypeAdjective
Rootवि-आ-√वृत् (व्यापृ) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
मनुष्याणाम्of men/humans
मनुष्याणाम्:
TypeNoun
Rootमनुष्य
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
शुभाशुभेin good and bad (matters/deeds)
शुभाशुभे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशुभ + अशुभ
Formनपुं, सप्तमी, द्विवचन
ऐश्वर्यात्from/owing to sovereignty
ऐश्वर्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootऐश्वर्य
Formनपुं, पञ्चमी, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कामानाम्of desires
कामानाम्:
TypeNoun
Rootकाम
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
ईश्वरःlord/master
ईश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootईश्वर
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called/said
उच्यते:
TypeVerb
Root√वच् (उच्यते—वच् धातोः कर्मणि प्रयोगः)
Formलट् (वर्तमान), कर्मणि, प्रथम, एकवचन
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
Ī
Īśvara (the Lord)M
manuṣya (human beings)I
Indra (implied in the accompanying gloss)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes