Shloka 38
फिर शानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले बीस बाणोंसे उसके सारथिको और चार तीखे सायकोंसे उसके चारों घोड़ोंको भी घायल कर दिया ।। विद्ध्वा विद्ध्वानदद् द्रौ्णिं कम्पयन्निव मेदिनीम् । आददे सर्वलोकस्य प्राणानिव महारणे,धष्टद्युम्न अश्वत्थामाको बींध-बींधकर पृथ्वीको कँपाते हुए-से गरज रहे थे। मानो उस महासमरमें वे सम्पूर्ण जगतके प्राण ले रहे हों
tataḥ śānaparaṃ cāḍhāya tejaḥkṛtair hiraṇmayapakṣair viṃśatibhir bāṇair asya sārathiṃ caturbhiś ca tīkṣṇaiḥ sāyakaiś cāsya caturo 'śvān api vyathayat || viddhvā viddhvān adad drauṇiṃ kampayann iva medinīm | ādade sarvalokasya prāṇān iva mahāraṇe || dhṛṣṭadyumnaḥ aśvatthāmā ca bhindam-bhindan pṛthivīṃ kampayanta iva garjantaḥ sma, yathā mahāsamare sarvalokasya prāṇān ādadhyātām iva ||
ನಂತರ ಶಾಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ವರ್ಣಪಕ್ಷಗಳಿರುವ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು; ನಾಲ್ಕು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ವ್ರಣಗೊಳಿಸಿದನು. ದ್ರೌಣಿ (ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ)ಯನ್ನು ಮರುಮರು ವಿದ್ಧ ಮಾಡಿದ ಆ ಮಹಾವೀರನು ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ತೋಚಿದನು. ಆ ಮಹಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಚೀರಿ-ಚೀರಿ ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದರು—ಸಕಲ ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವರಂತೆ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how, in war, martial excellence can become indistinguishable from destructive rage: the fighters appear to ‘take the world’s life-breath.’ It invites reflection on the ethical gravity of violence—how kṣatriya valor, when unrestrained, makes the battlefield feel like a cosmic loss of life rather than a mere contest of arms.
Sañjaya describes a fierce exchange in which Dhṛṣṭadyumna shoots twenty golden-fletched arrows to wound Aśvatthāmā’s charioteer and four sharp arrows to injure the four horses. After piercing Aśvatthāmā (Drauṇi), both warriors roar and fight with such intensity that the earth seems to tremble, as if the battle were draining life itself from all beings.