Shloka 583
वयं क्षमयितारश्न किमन्यत्र शमाद् भवेत् । “सब धर्मोंके ज्ञाता शिनिप्रवर! इस प्रकार मित्रधर्मका विचार करके आप धूृष्टद्युम्नकी ओरसे अपने क्रोधको रोकें और शान्त हो जाय, आप धृष्टद्युम्नके और धृष्टद्युम्न आपके अपराधको क्षमा कर लें। हमलोग केवल क्षमा-प्रार्थना करनेवाले हैं; शान्तिसे बढ़कर श्रेष्ठ वस्तु और क्या हो सकती है?”
sañjaya uvāca | vayaṁ kṣamayitāraś ca kim anyatra śamād bhavet |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಾವು ಕೇವಲ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಬೇಡುವವರಷ್ಟೇ; ಶಾಂತಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಇನ್ನೇನು? ಓ ಶಿನಿಪ್ರವರ, ಸರ್ವಧರ್ಮವಿದ್! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಿತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಶಾಂತವಾಗಿರಿ. ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಿ; ನಾವು ಕೇವಲ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನೇ ಯಾಚಿಸುತ್ತೇವೆ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse elevates śama (calm, pacification) and kṣamā (forgiveness) as the highest practical good, especially amid conflict. It urges restraint of anger and mutual pardon, framing reconciliation as a dharmic choice even in a war setting.
Sanjaya reports a plea for reconciliation: the addressee—praised as foremost among the Śinis and a knower of dharma—is asked to consider the obligations of friendship, restrain anger directed toward Dṛṣṭadyumna, and allow mutual forgiveness of offenses.