Shloka 526
दिवमाक्रामदाचार्य: साक्षात् सद्धिर्दुराक्रमाम् । उन्होंने मुँहको कुछ ऊपर उठाकर छातीको आगेकी ओर स्थिर किया। फिर विशुद्ध सत्त्वमें स्थित हो नेत्र बंद करके हृदयमें धारणाको दृढ़तापूर्वक धारण किया। साथ ही “ओम” इस एकाक्षर ब्रह्मका जप करते हुए वे महातपस्वी आचार्य द्रोण प्रणवके अर्थभूत देवदेवेश्वर अविनाशी परम प्रभु परमात्माका चिन्तन करते-करते ज्योतिःस्वरूप हो साक्षात् उस ब्रह्मलोकको चले गये, जहाँ पहुँचना बड़े-बड़े संतोंके लिये भी दुर्लभ है
sañjaya uvāca | divam ākrāmad ācāryaḥ sākṣāt sadhir durākramām | mukhaṃ kiñcid ūrdhvaṃ kṛtvā vakṣaḥ pūrvaṃ sthirīkṛtya ca | viśuddha-sattve sthito netre nimīlya hṛdaye dhāraṇāṃ dṛḍhataraṃ cakāra | ekākṣaraṃ brahma praṇavam “oṃ” iti japaṃ kurvan devadeveśvaraṃ avināśinaṃ paramaṃ prabhuṃ paramātmānaṃ praṇavārtha-bhūtaṃ cintayan jyotiḥ-svarūpo bhūtvā sākṣād brahmalokaṃ jagāma, yatra gantum mahadbhir api sādhu-bhiḥ durāpam |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ದಿವ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಆರೋಹಿಸಿದನು. ಅವನು ಮುಖವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ವಿಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದನು. ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಣವಾರ್ಥಭೂತ ದೇವದೇವೇಶ್ವರ, ಅವಿನಾಶಿ ಪರಮ ಪ್ರಭು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಜ್ಯೋತಿಸ್ವರూపನಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದು ಮಹಾಸಂತರಿಗೂ ದುರ್ಲಭ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid the violence of war, the text highlights an ideal of inner discipline: steady posture, purified mind (viśuddha-sattva), focused concentration (dhāraṇā), and remembrance of the Supreme through the Pranava ‘Om’. The ethical emphasis is that spiritual attainment is linked to purity, steadfastness, and God-centered contemplation.
Sanjaya describes Droṇācārya’s final yogic departure: he composes his body, closes his eyes, fixes concentration in the heart, repeats ‘Om’, meditates on the imperishable Supreme, becomes luminous, and proceeds to Brahmaloka—portrayed as a rare destination even for great saints.