Shloka 196
रथा: स्वनन्ति चात्यर्थ हयाश्वाश्रूण्यवासृजन् । माननीय नरेश! द्रोणाचार्यके शस्त्र चलने लगे, रथसे बड़े जोरकी आवाज उठने लगी और घोड़े आँसू बहाने लगे
rathāḥ svananti cātyarthaṃ hayāśvāśrūṇy avāsṛjan | mānanīya nareśa! droṇācāryake śastra calane lage, rathase baṛe jorakī āvāja uṭhane lagī aura ghoṛe ā̃sū bahāne lage
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಥಗಳು ಅತಿಶಯ ಭೀಕರವಾಗಿ ಮೊಳಗತೊಡಗಿದವು; ಅಶ್ವಗಳು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದವು. ಪೂಜ್ಯ ರಾಜನೇ! ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಚಲಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ರಥದಿಂದ ಮಹಾಗರ್ಜನೆ ಎದ್ದಿತು; ಕುದುರೆಗಳೂ ತಾವೇ ಅಳಿದವು—ಯುದ್ಧಹಿಂಸೆ ಮಾನವಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣದಂತೆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames extreme battlefield violence as morally and cosmically weighty: even non-human participants (horses) appear to react with grief, suggesting that adharma and excessive destruction generate ominous signs and collective suffering beyond the warriors themselves.
Sañjaya reports to the king that as Droṇa’s weapons are set into fierce motion, the chariots thunder loudly and the horses shed tears—an evocative, ominous description heightening the dread and intensity of the battle scene.