Shloka 563

द्रोणपर्व — अध्याय १६२: प्रातःसंध्यायां युद्धप्रवृत्तिः तथा रजोमेघे संमूढता

Devanagari script

नाशयामास पज्चालान भूयिष्ठं ये व्यवस्थिता: । महारथी द्रोणकुमारने पहले सौ बाणोंसे सौ पांचाल योद्धाओंका वध करके फिर तीन पैने बाणोंद्वारा उनके तीन महारथियोंकों भी मार गिराया और धूृष्टद्युम्न तथा अर्जुनके देखते-देखते वहाँ जो बहुसंख्यक पांचाल योद्धा खड़े थे, उन सबको नष्ट कर दिया

Transliteration

sañjaya uvāca | nāśayāmāsa pāñcālān bhūyiṣṭhaṃ ye vyavasthitāḥ | mahārathī droṇakumāraḥ pūrvaṃ śatabhir bāṇaiḥ śataṃ pāñcālayoddhān jaghāna, tataḥ tribhiḥ tīkṣṇaiḥ bāṇaiḥ teṣāṃ trīn mahārathīn api nipātayāmāsa; dhṛṣṭadyumnārjunayoḥ paśyatoḥ tatra bahusaṅkhyān pāñcālān sarvān vināśayāmāsa ||

Translation

ಮಹಾರಥಿಯಾದ ದ್ರೋಣಕುಮಾರನು ದಟ್ಟವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಮೊದಲು ನೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ನೂರು ಪಾಂಚಾಲ ಯೋಧರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ನಂತರ ಮೂರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವರ ಮೂವರು ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಅನೇಕ ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿನಾಶಮಾಡಿದನು.

Word by Word

• नाशयामास: destroyed
• नाशयामास: Karta
• Type: Verb
• Root: नाशय् (णिच्) < नश्
• Form: लिट् (परस्मैपद, periphrastic perfect), 3, singular

• पाञ्चालान्: the Panchalas
• पाञ्चालान्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाञ्चाल (प्रातिपदिक)
• Form: masculine, accusative, plural

• भूयिष्ठम्: most, exceedingly
• भूयिष्ठम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: भूयिष्ठ (superlative of बहु)
• Form: neuter, accusative, singular

• ये: who
• ये: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: masculine, nominative, plural

• व्यवस्थिताः: standing/arrayed, stationed
• व्यवस्थिताः: Karta
• Type: Adjective
• Root: व्यवस्थित (स्था धातु, उपसर्ग: वि+अव; क्त)
• Form: masculine, nominative, plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Pāñcālas
• Droṇakumāra (Aśvatthāmā)
• Dhṛṣṭadyumna
• Arjuna
• bāṇa (arrows)
• mahārathī (great chariot-warriors)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how extraordinary martial skill, when yoked to the compulsions of war and personal rage, can produce swift mass destruction. It invites reflection on kṣatriya-duty in battle versus the ethical burden of violence—power is effective, but its use carries grave moral and karmic weight.

What is happening in the narrative?

Sanjaya reports that Aśvatthāmā (Drona’s son) devastates the Panchala ranks: he kills a hundred fighters with a hundred arrows, then fells three leading mahārathas with three sharp arrows, doing so before the eyes of Dhrishtadyumna and Arjuna.