Shloka 1
भीमसेन–अलायुधयुद्धम् / Bhīmasena and Alāyudha: Night Engagement and Command Responses
2: बछ। सं: पजञज्चाशर्दाधिकशततमोब् ध्याय: व्याकुल हुए दुर्योधनका खेद प्रकट करते हुए द्रोणाचार्यको उपालम्भ देना संजय उवाच सैन्धवे निहते राजन् पुत्रस्तव सुयोधन: । अश्रुपूर्णमुखो दीनो निरुत्साहो द्विषज्जये,संजय कहते हैं--राजन्! सिंधुराज जयद्रथके मारे जानेपर आपका पुत्र दुर्योधन बहुत दुःखी हो गया। उसके मुँहपर आँसुओंकी धारा बहने लगी। शत्रुओंको जीतनेका उसका सारा उत्साह जाता रहा
sañjaya uvāca | saindhave nihate rājan putras tava suyodhanaḥ | aśrupūrṇamukho dīno nirutsāho dviṣajjaye ||
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜನೇ! ಸಿಂಧುರಾಜ ಜಯದ್ರಥನು ಹತನಾದಾಗ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ಸುಯೋಧನನು ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು. ಅವನ ಮುಖ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿತು; ಅವನು ದೀನನಾಗಿ ನಿರುತ್ಸಾಹನಾಗಿ, ಶತ್ರುಜಯದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how reliance on external supports—alliances, pride, and the momentum of victory—can make one’s resolve collapse when loss strikes. Ethically, it hints that a war pursued from adharma-driven motives is psychologically unstable: grief and fear quickly replace confidence when circumstances turn.
After Jayadratha, the king of Sindhu and a key Kaurava ally, is killed, Sanjaya reports to Dhritarashtra that Duryodhana becomes tearful, dejected, and loses his fighting spirit against the enemy.