Shloka 93
अध्याय १४८ — कर्णप्रभावः, धृष्टद्युम्नस्य विरथता, तथा घटोत्कच-आह्वानम्
Chapter 148: Karṇa’s Pressure, Dhṛṣṭadyumna Unhorsed, and the Summoning of Ghaṭotkaca
ऊरुग्राहगृहीताश्न केचित् तत्राभवन् भुवि । हतानां चापरे मध्ये द्विरदानां निलिल्यिरे,नैशं तमों5शुभि: क्षिप्रं दिनादाविव भास्कर: । तदनन्तर कौरवोंने अस्त्र-शस्त्रोंकी इतनी वर्षा की कि वहाँ अँधेरा छा गया। दूसरे कोई योद्धा उस अन्धकारको नष्ट करनेका विचार भी मनमें नहीं ला सकते थे; परंतु पाण्डुपुत्र अर्जुनने बड़ी शीघ्रता-सी करते हुए दिव्यास्त्रसम्बन्धी मन्त्रोंद्वारा अभिमन्त्रित बाणोंसे पराक्रमपूर्वक उसे नष्ट कर दिया। ठीक उसी तरह, जैसे प्रातःकालमें सूर्य अपनी किरणोंद्वारा रात्रिके अन्धकारको शीघ्र नष्ट कर देते हैं कुछ लोग बिना हिले-डुले इस प्रकार भूमिपर खड़े थे, मानो उनकी जाँघें अकड़ गयी हों। दूसरे बहुत-से सैनिक वहाँ मारे गये हाथियोंके बीचमें जा छिपे थे
ūru-grāha-gṛhītāś ca kecit tatrābhavan bhuvi | hatānāṃ cāpare madhye dviradānāṃ nililyire | naiśaṃ tamo 'śubhiḥ kṣipraṃ dinādāv iva bhāskaraḥ |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಯೋಧರು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಬಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕದಲಲಾರದೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಂಭಿತರಾಗಿ ನಿಂತರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹತರ ನಡುವೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಆನೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಕೌರವರು ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಭಯಂಕರ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸಿ ರಾತ್ರಿಯಂತೆಯೇ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಹರಡಿದರು; ಆದರೆ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು—ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ರಾತ್ರಿಯ ತಮಸ್ಸನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವಂತೆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear can paralyze even trained warriors, while clarity and resolve—symbolized by light dispelling darkness—restore agency amid chaos. Ethically, it underscores the inner battle in war: steadiness and discernment are as decisive as weapons.
Sañjaya describes the battlefield scene: some fighters are immobilized as if their thighs are gripped, while others hide among elephants and the slain. A simile compares the swift removal of darkness to the Sun dispersing night at dawn, conveying a sudden return of visibility/clarity after obscuration.