Shloka 22
Chapter 136: Pandava Counter-Encirclement and the Vāyavya-Astra Disruption
आस्थित: प्रबभौ राजन् दीप्यमान इवांशुमान् । नरेश्वर! दुर्मुखके मारे जानेपर कर्ण उसी रथपर बैठकर देदीप्यमान सूर्यके समान प्रकाशित होने लगा ।। शयानं भिन्नमर्माणं दुर्मुखं शोणितोक्षितम्,दीर्घमुष्णं श्वसन् वीरो न किंचित् प्रत्यपद्यत । दुर्मुखका मर्मस्थान विदीर्ण हो गया था। वह खूनसे लथपथ हो पृथ्वीपर पड़ा था। उसे उस दशामें देखकर कर्णके नेत्रोंमें आँसू भर आया। वह दो घड़ीतक विपक्षीका सामना न कर सका। जब उसके प्राणपखेरू उड़ गये, तब कर्ण उस शवकी परिक्रमा करके आगे बढ़ा। वह वीर गरम-गरम लंबी साँस खींचता हुआ किसी कर्तव्यका निश्चय न कर सका
sañjaya uvāca |
āsthitaḥ prababhau rājan dīpyamāna ivāṃśumān |
śayānaṃ bhinnamarmāṇaṃ durmukhaṃ śoṇitokṣitam |
dīrghamuṣṇaṃ śvasan vīro na kiṃcit pratyapadyata |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಕರ್ಣನು ರಥದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ದುರ್ಮುಖನನ್ನು ಕಂಡು ಆ ವೀರನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ, ಉಷ್ಣವಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದರೂ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between martial duty and human compassion: even in righteous or obligatory warfare, the sight of a fallen, blood-soaked warrior can suspend resolve, revealing grief and moral weight within kṣatriya action.
Sañjaya describes Karṇa shining on his chariot like the sun, then immediately shows Karṇa’s reaction upon seeing Durmukha lying with vital points shattered and drenched in blood; Karṇa breathes heavily and cannot decide on his next action for a time.