Shloka 51
Śaineya’s Breakthrough and Reunion with Arjuna (शैनेयस्य समागमः)
तव निर्गुणतां ज्ञात्वा पक्षपातं सुतेषु च । द्वैधीभावं तथा धर्मे पाण्डवेषु च मत्सरम्,नृपश्रेष्ठ! सम्पूर्ण लोकोंके तत्त्वज्ञ तथा सर्वलोकेश्वर भगवान् श्रीकृष्णने जब यह जान लिया कि आप सर्वथा सदगुणशून्य हैं, अपने पुत्रोंपर पक्षपात रखते हैं, धर्मके विषयमें आपके मनमें दुविधा बनी हुई है, पाण्डवोंके प्रति आपके हृदयमें डाह है, आप उनके प्रति कुटिलतापूर्ण मनसूबे बाँधते रहते हैं और व्यर्थ ही आर्त मनुष्योंके समान बहुत-सी बातें बनाते हैं, तब उन्होंने कौरव-पाण्डवोंके महान् युद्धका आयोजन किया
sañjaya uvāca | tava nirguṇatāṃ jñātvā pakṣapātaṃ suteṣu ca | dvaidhībhāvaṃ tathā dharme pāṇḍaveṣu ca matsaram | nṛpaśreṣṭha! sampūrṇa-lokānāṃ tattvajñaḥ sarva-lokeśvaraḥ bhagavān śrīkṛṣṇaḥ yadā etaj jñātvā, tadā kaurava-pāṇḍavayoḥ mahāyuddhasya āyojanaṃ cakāra |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೂ ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನಿನ್ನ ಗುಣಹೀನತೆ, ಪುತ್ರರ ಮೇಲಿನ ಪಕ್ಷಪಾತ, ಧರ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನದ ದ್ವಂದ್ವ, ಪಾಂಡವರ ಮೇಲಿನ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ, ಕೌರವ–ಪಾಂಡವರ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು।
संजय उवाच
Educational Q&A
Moral failure in leadership—favoritism, indecision about dharma, and envy—creates conditions where conflict becomes inevitable; the verse frames the war as arising from ethical collapse, while also acknowledging Kṛṣṇa’s overarching knowledge and agency in bringing events to their culmination.
Sañjaya addresses Dhṛtarāṣṭra, stating that Kṛṣṇa recognized Dhṛtarāṣṭra’s partiality toward his sons and his hostility toward the Pāṇḍavas; upon understanding this entrenched disposition, Kṛṣṇa proceeded to arrange the great Kaurava–Pāṇḍava war.