Shloka 68
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
कल्याणवाच: शकुना राजहंसा: शुका: क्रौज्चा: शतपत्राश्न यत्र । प्रदक्षिणाश्रैव भवन्ति संख्ये ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्रा:,जहाँ शुभ एवं कल्याणमयी बोली बोलनेवाले राजहंस, शुक, क्रौंच तथा शतपत्र (मोर) आदि पक्षी सैनिकोंकी प्रदक्षिणा करते हैं (दाहिने जाते हैं), उस पक्षकी युद्धमें निश्चितरूपसे विजय होती है, यह ब्राह्मणोंका कथन है
kalyāṇavācaḥ śakunā rājahaṃsāḥ śukāḥ krauñcāḥ śatapatrāś ca yatra | pradakṣiṇāś caiva bhavanti saṃkhye dhruvaṃ jayas tatra vadanti viprāḥ ||
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು— ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಕರವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ರಾಜಹಂಸಗಳು, ಗಿಳಿಗಳು, ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಶತಪತ್ರ (ನವಿಲು) ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸೇನೆಯ ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ— ಆ ಪಾಳೆಯಕ್ಕೆ ಜಯ ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ವಿಪ್ರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that traditional dharma-based culture reads the battlefield through auspicious signs: rightward circumambulation (pradakṣiṇā) by certain birds is taken as an indication that victory aligns with favorable cosmic and ritual order, as affirmed by learned Brahmins.
Vyāsa reports an omen-interpretation: if specific auspicious birds circle an army to the right during battle, Brahmin authorities consider that side destined to win. It functions as a prognostic sign within the war narrative.