Shloka 19
Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)
तत्र तत्रापविद्धैश्व बाहुभि श्रन्दनोक्षितै: । ऊरुभि क्षु नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत् कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी जहाँ-तहाँ गिरी हुई राजाओंकी चन्दनचर्चित भुजाओं और जाँघोंसे वह रणभूमि पट गयी थी
sañjaya uvāca | tatra tatrāpaviddhaiś ca bāhubhiś candanokṣitaiḥ | ūrubhiś ca narendrāṇāṃ samāstīryata medinī || ekaikaṃ tribhir ānarcat kaṅkabārhiṇavājitaiḥ |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜೇಂದ್ರ! ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ರಾಜರ ಚಂದನಲೇಪಿತ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಹಾಸಿದಂತಾಯಿತು; ರಣಭೂಮಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯಂತೆ ಮುಚ್ಚಿತು. ನಂತರ ಅವನು ಸುಶರ್ಮನನ್ನೂ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನನ್ನೂ ತಲಾ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷದ ರಾಜ ಭಗದತ್ತ, ಸಿಂಧುರಾಜ ಜಯದ್ರಥ, ಚಿತ್ರಸೇನ, ವಿಕರ್ಣ, ಕೃತವರ್ಮ, ದುರ್ಮೀಷಣ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದ—ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಗಿಡುಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದನು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the harsh reality of kṣatriya-dharma in war: valor and duty are pursued amid devastating loss, reminding the listener of the impermanence of bodily glory and the moral weight of violence even when sanctioned by duty.
Sañjaya describes the battlefield littered with the severed, sandal-anointed limbs of fallen kings, and notes that a warrior is striking each opponent with three vulture-feathered arrows, intensifying the carnage and pressure of the fight.