Shloka 30
Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance
आर्जुनि: समरे सैन्यं तावकं सम्ममर्द ह | मदान्धो गन्धनागेन्द्र: सपड्मां पिशेनीमिव
sañjaya uvāca | arjuniḥ samare sainyaṃ tāvakaṃ sammamarda ha | madāndho gandhanāgendraḥ sapadmāṃ puṣkariṇīm iva |
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧದ ಘೋರ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನಪುತ್ರ ಸೌಭದ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕುಟುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಸುಗಂಧಭರಿತ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಗಜರಾಜನು ಪದ್ಮಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರೋವರವನ್ನು ಮಥಿಸುವಂತೆ, ಅವನು ಉಗ್ರವೇಗದಿಂದ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಚೂರುಚೂರಾಗಿಸಿದನು.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-dharma in its narrative form: disciplined martial prowess used decisively in war. Ethically, it underscores how duty-driven combat can be portrayed as forceful yet purposeful, framed through poetic imagery rather than moral celebration of violence for its own sake.
After a māyā-based (deceptive/illusory) fighter is overcome (as indicated by the accompanying Hindi gloss), Abhimanyu immediately begins to rout and crush the Kaurava forces on the battlefield, compared to a rut-maddened elephant churning a lotus-filled pond.