Shloka 6
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
गन्धर्वाप्सरसश्वैव पिशाचा गुहराक्षसा: । तथा पुण्यजनाश्रैव सिद्धा देवर्षयोडपि च
vyāsa uvāca | gandharvāpsarasaś caiva piśācā guhyarākṣasāḥ | tathā puṇyajanāś caiva siddhā devarṣayo 'pi ca ||
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು, ಪಿಶಾಚರು, ಗುಹ್ಯಕರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು; ಹಾಗೆಯೇ ಪುಣ್ಯಜನರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ದೇವರ್ಷಿಗಳೂ—ಇವರೆಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse expands the moral and metaphysical horizon of the Kurukṣetra war: its consequences are not confined to human society. When adharma ripens into large-scale violence, many strata of beings become entangled, underscoring karma, inevitability of consequence, and the gravity of collective wrongdoing.
Vyāsa enumerates various non-human and celestial classes—Gandharvas, Apsarases, Piśācas, Guhyakas, Rākṣasas, Puṇyajanas, Siddhas, and Devarṣis—stating that they too came to Kurukṣetra in embodied forms and were slain, portraying the war as a vast, multi-realm convergence.