Shloka 13
गोमहात्म्य-प्रश्नोत्तरम्
Saudāsa–Vasiṣṭha on the Purifying Power of Cows
भीष्म उवाच एतत् पितामहेनोक्तमिन्द्राय भरतर्षभ । इन्द्रो दशरथायाह रामायाह पिता तथा,प्रभो! श्रीरामचन्द्रजीने भी अपने प्रिय एवं यशस्वी भ्राता लक्ष्मणको इसका उपदेश दिया। फिर लक्ष्मणने भी वनवासके समय ऋषियोंको यह बात बतायी ।।
bhīṣma uvāca | etat pitāmahenoktam indrāya bharatarṣabha | indro daśarathāyāha rāmāyāha pitā tathā | prabho śrīrāmacandro 'pi svapriyaṃ yaśasvinaṃ bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ tad upadiśya | lakṣmaṇo 'pi vanavāse ṛṣibhya etad avadat || pāramparyagataṃ cedaṃ ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ | durdharaṃ dhārayāmāsu rājānaś caiva dhārmikāḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಇಂದ್ರನು ದಶರಥನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು; ತಂದೆಯು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಸಹ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅಖಂಡ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಈ ದುರ್ಧರ ನಿಯಮವನ್ನು ದೃಢವ್ರತಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮರಾದ ರಾಜರು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the authority and seriousness of a dharmic discipline by grounding it in paramparā (a trusted lineage of transmission). Because it is ‘durdhara’—hard to sustain—it gains weight precisely through being upheld by exemplary sages of firm vows and righteous kings.
Bhishma, instructing the listener, traces how a particular counsel was handed down: from the Grandsire to Indra, from Indra to King Dasharatha, from Dasharatha to Rama, from Rama to Lakshmana, and from Lakshmana to sages during the forest-exile—showing an unbroken chain of ethical instruction.