Shloka 41

Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)

Devanagari script

विहितं दृश्यते राजन्‌ सागरान्तां च मेदिनीम्‌ | क्षत्रियो हि स्वधर्मेण श्रियं प्राप्रोति भूयसीम्‌ । राजा दण्डधरो राजन रक्षा नान्यत्र क्षत्रियात्‌

Transliteration

vihitaṃ dṛśyate rājan sāgarāntāṃ ca medinīm | kṣatriyo hi svadharmeṇa śriyaṃ prāpnoti bhūyasīm | rājā daṇḍadharo rājan rakṣā nānyatra kṣatriyāt | rājā yudhiṣṭhira |

Translation

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಪರ್ಯಂತ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತ್ಯವು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟದೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಮಹತ್ತರ ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಓ ರಾಜನೇ! ರಾಜನು ದಂಡಧಾರಿ; ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ—ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ!

Word by Word

• विहितम्: ordained, prescribed
• विहितम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: विहित (वि+धा धातु, क्त)
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• दृश्यते: is seen, is found
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: Present, Third, Singular, Atmanepada, Passive/Reflexive (भावे/कर्मणि प्रयोग)

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• सागरान्ताम्: ending at the ocean, ocean-bounded
• सागरान्ताम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सागरान्त (सागर + अन्त)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• मेदिनीम्: the earth
• मेदिनीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मेदिनी
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• क्षत्रियः: a Kshatriya
• क्षत्रियः: Karta
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• हि: indeed, for
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• स्वधर्मेण: by/through one’s own duty
• स्वधर्मेण: Karana
• Type: Noun
• Root: स्वधर्म (स्व + धर्म)
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• श्रियम्: prosperity, fortune
• श्रियम्: Karma
• Type: Noun
• Root: श्री
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• प्राप्नोति: attains, obtains
• Type: Verb
• Root: प्र+आप्
• Form: Present, Third, Singular, Parasmaipada

• भूयसीम्: greater, more abundant
• भूयसीम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: भूयस् (comparative of बहु)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• राजा: the king
• राजा: Karta
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• दण्डधरः: bearing the staff/punishment (wielder of authority)
• दण्डधरः: Karta
• Type: Adjective
• Root: दण्डधर (दण्ड + धर)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• रक्षा: protection
• रक्षा: Karta
• Type: Noun
• Root: रक्षा
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• अन्यत्र: elsewhere, from another (source)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र

• क्षत्रियात्: than/from a Kshatriya
• क्षत्रियात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय
• Form: Masculine, Ablative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Yudhiṣṭhira
• Kṣatriya
• medinī (the earth)
• sāgara (ocean)
• daṇḍa (rod of punishment/royal authority)
• Śrī/Lakṣmī (royal fortune/prosperity)