Shloka 34
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
क्योंकि इस प्रकार जो कन्याके लिये आभूषण लेकर कन्यादान किया जाता है, वह न तो मूल्य है और न विक्रय ही; इसलिये कन्याके लिये कोई वस्तु स्वीकार करके कन्याका दान करना सनातन धर्म है ।।
bhīṣma uvāca | evaṃ hi yā kanyāyāḥ kṛte bhūṣaṇāni gṛhītvā kanyādānaṃ kriyate, na tat mūlyaṃ na ca vikrayaḥ; tasmāt kanyāyāḥ kṛte kiñcid vastu pratigṛhya kanyādānaṃ sanātano dharmaḥ || dāsyāmi bhavate kanyām iti pūrvaṃ na bhāṣitam | ye cāhuyeṃ ca nāhuyeṃ ye cāvaśyaṃ vadanty uta, teṣāṃ sarveṣāṃ vacanāni kanyā-dānāt pūrvaṃ na uktavat-tulyāni ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಕನ್ಯಾದಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಭರಣಗಳು ಬೆಲೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾರಾಟವೂ ಅಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕನ್ಯೆಗೆ ರೂಢಿಯಂತೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಉಪಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಂತರ ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುವುದು ಸನಾತನ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ “ನಾನು ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ಮಾತು ಮುಂಚೆಯೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಬದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು; ಕೆಲವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವರರಿಗೆ “ಕೊಡುತ್ತೇನೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು “ಕೊಡಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು “ಖಂಡಿತ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ—ಕನ್ಯಾದಾನವು ನಿಜವಾಗಿ ನೆರವೇರುವವರೆಗೆ ಇವೆಲ್ಲ ಮಾತುಗಳು ಬಾಧ್ಯಕರವಲ್ಲ.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes customary marriage gifts (like ornaments for the bride) from a commercial sale: accepting such items does not make the maiden a commodity. He also teaches that verbal assurances about giving a daughter are not fully binding until the formal act of kanyādāna is actually performed.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma. Here he addresses norms around marriage arrangements: what counts as legitimate customary giving, and how to evaluate spoken promises about giving a maiden before the marriage rite is completed.