Shloka 8
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
पूर्वसर्गे तु कौन्तेय साध्व्यो नार्य इहाभवन्
pūrvasarge tu kaunteya sādhvyo nārya ihābhavan | kuntīnandana! sṛṣṭike prārambhameṃ yahāṃ sab striyāṃ pativratā hī thīṃ | kṛtyārūpa duṣṭa striyāṃ to prajāpati kī is nūtana sṛṣṭise hī utpanna huī haiṃ | prajāpatine unheṃ unakī icchāke anusāra kāmabhāva pradāna kiyā |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಕೌಂತೇಯಾ! ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಾಧ್ವಿಯರೂ ಪತಿವ್ರತೆಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ‘ಕೃತ್ಯಾ’ಯಂತೆ ಹಾನಿಕರ ಸ್ವಭಾವದ ದುಷ್ಟ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಈ ನಂತರದ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಅವರವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಕಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical contrast between an idealized primordial order—where marital fidelity and virtuous conduct prevail—and a later emergence of morally harmful tendencies attributed to a subsequent phase of creation. It links certain behaviors to kāma (desire) and presents self-restraint and pativratā-dharma as the earlier normative ideal.
Bhīṣma, instructing Yudhiṣṭhira in Anuśāsana Parva, explains a cosmological-moral account: in the first creation women were virtuous, while in a later creation Prajāpati produced women of harmful disposition and granted them a passion-driven nature according to their own desire.