Shloka 42
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता
paruṣāṇy api coktā yā dṛṣṭā dṛṣṭena cakṣuṣā | suprasannamukhī bhartur yā nārī sā pativratā ||
ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಪತಿ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ಆಡಿದರೂ, ದೋಷದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೂ, ಪತಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶಾಂತ, ಪ್ರಸನ್ನ, ಸ್ಥಿರ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯೇ ಪತಿವ್ರತೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ವಿಧೇಯತೆ ಅಲ್ಲ; ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ, ಹಿತಭಾವ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಧರಿಸುವ ನೈತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines pativratā-dharma as steadfastness and gracious composure toward one’s husband even under provocation—harsh speech or a critical look—presenting inner restraint and constancy as the ethical hallmark of devoted marital conduct.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrīmahēśvara (Mahādeva) is speaking in a prescriptive, moral-register voice, offering a criterion by which a woman is recognized as pativratā: her unwavering, serene demeanor toward her husband despite unpleasant treatment.