Shloka 41
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
साध्वी स्त्री सदा अपने पतिको देवताके समान समझती है। पति और पत्नीका यह सहधर्म (साथ-साथ रहकर धर्माचरण करना) रूप धर्म परम मंगलमय है ।।
śrī-maheśvara uvāca | śuśrūṣāṃ paricāraṃ ca devatulyam prakurvatī | vaśyā bhāvena sumanāḥ suvratā sukhadarśanā | ananyacittā sumukhī bhartuḥ sā dharmacāriṇī | yā svāminaḥ kaṭhoravākye doṣadṛṣṭyā ca darśite 'pi prasannā smayamānā tiṣṭhati sā pativratā ||
ಶ್ರೀ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾಧ್ವಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸದಾ ಭರ್ತನನ್ನು ದೇವನಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯ ಈ ಸಹಧರ್ಮರೂಪ ಧರ್ಮ ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ. ಹೃದಯದ ಅನುರಾಗದಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ವಶ್ಯಭಾವದಿಂದಿದ್ದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ದೇವತೂಲ್ಯ ಭರ್ತನಿಗೆ ಶ್ರುಶ್ರೂಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರ ಮಾಡುವಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಳು, ಭರ್ತನ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಮನೋಹರ ವೇಷಭೂಷೆ ಧರಿಸುವಳು, ಭರ್ತನ ಹೊರತು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಚಿತ್ತ ಹೋಗದಳು, ಭರ್ತನ ಮುಂದೆ ಸೌಮ್ಯಮುಖದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವಳು—ಅವಳನ್ನು ಧರ್ಮಚಾರಿಣಿ ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭರ್ತನು ಕಠೋರ ವಚನ ಹೇಳಿದರೂ ಅಥವಾ ದೋಷದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ನಗುತ್ತಲೇ ಇರುವವಳೇ ನಿಜವಾದ ‘ಪತಿವ್ರತೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines an ideal of marital dharma: a wife’s steadfast, single-minded devotion expressed through respectful service, good conduct, and inner serenity—even under provocation—presented as highly auspicious ‘shared dharma’ within household life.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara speaks in a prescriptive, ethical mode, describing qualities by which a woman is recognized as dharmacāriṇī and pativratā, emphasizing household harmony and disciplined conduct.