Shloka 51
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
सम्यग्दण्डे स्थितिर्धमो धर्मो वेदक्रतुर््रिया: । व्यवहारस्थितिर्धर्म: सत्यवाक्यरतिस्तथा
samyag-daṇḍe sthitir dharmo dharmo veda-kratur-kriyāḥ | vyavahāra-sthitir dharmaḥ satya-vākya-ratis tathā ||
ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು—“ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ದಂಡನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ವೇದಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಚರಣೆ. ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯಾಯಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯವಚನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
Dharma is presented as multi-dimensional: (1) the rightful maintenance of authority and punishment (daṇḍa) to uphold order, (2) the performance of Vedic sacrificial and ritual duties, (3) integrity in social and legal dealings (vyavahāra), and (4) a commitment to truthful speech.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Śrīmaheśvara speaks in a didactic mode, defining dharma not as a single act but as a framework that spans governance, ritual obligation, social/judicial conduct, and personal truthfulness.