Shloka 14
Dvaipāyana–Kīṭa Saṃvāda: Karmic Memory, Fear of Death, and Embodied Pleasure
संस्कृतासंस्कृता: पक्वा लवणालवणास्तथा | प्रजायन्ते यथा भावास्तथा चित्त निरुध्यते
saṁskṛtāsaṁskṛtāḥ pakvā lavaṇālavaṇās tathā | prajāyante yathā bhāvās tathā cittaṁ nirudhyate ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾಂಸವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ: ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತವಾದುದು, ಸಂಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದ ಅಸಂಸ್ಕೃತ, ಬೇಯಿಸಿದುದು, ಕೇವಲ ಉಪ್ಪು ಹಾಕಿದುದು, ಉಪ್ಪಿಲ್ಲದದು. ಯಾವ ಯಾವ ರೂಪಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೋ, ಆ ಆ ರುಚಿಭೇದಗಳಿಂದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಯ ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights how sensory variety (different tastes and preparations) strengthens attachment: the mind becomes ‘held’ by what it repeatedly seeks for pleasure. The ethical point is that indulgence in taste can obstruct restraint and inner discipline.
In Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Bhīṣma is teaching about conduct and restraint. Here he uses the example of meat prepared in multiple ways to illustrate how craving follows taste-variations and binds the mind.