Adhyaya 104

Verse 1

/ एकाधिकशततमो< ध्याय: ब्राह्मणोंके धनका अपहरण करनेसे प्राप्त होनेवाले दोषके विषयमें क्षत्रिय और चाण्डालका संवाद तथा ब्रह्मास्वकी रक्षामें प्राणोत्सर्ग करनेसे चाण्डालको मोक्षकी प्राप्ति युधिछिर उवाच ब्राह्मणस्वानि ये मंदा हरन्ति भरतर्षभ । नृशंसकारिणो मूढा: क्व ते गच्छन्ति मानवा:

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀಚರು, ಮೋಹಗ್ರಸ್ತರು, ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಗಳು ಆಗಿರುವವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರೆ ಅವರು ಯಾವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ?

Verse 2

युधिष्ठिरने पूछा--भरतश्रेष्ठ! जो मूर्ख और मंदबुद्धि मानव क्रूरतापूर्ण कर्ममें संलग्न रहकर ब्राह्मणोंके धनका अपहरण करते हैं, वे किस लोकमें जाते हैं? ।। भीष्य उवाच (पातकानां परं होतद्‌ ब्रह्मस्वहरणं बलात्‌ | सान्वयास्ते विनश्यन्ति चण्डाला: प्रेत्य चेह च ।।) भीष्मजीने कहा--राजन! ब्राह्मणोंके धनका बलपूर्वक अपहरण--यह सबसे बड़ा पातक है। ब्राह्मणोंका धन लूटनेवाले चाण्डाल-स्वभावयुक्त मनुष्य अपने कुल- परिवारसहित नष्ट हो जाते हैं ।। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । चाण्डालस्य च संवाद क्षत्रबंधोश्व॒ भारत,भारत! इस विषयमें जानकार मनुष्य एक चाण्डाल और क्षत्रियबंधुका संवादविषयक प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಹರಣ ಮಾಡುವುದು ಪಾತಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪಾತಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಂಡಾಳ-ಸ್ವಭಾವದವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧನವನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವಂಶಸಹಿತ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಓ ಭಾರತ! ಚಂಡಾಳನ ಮತ್ತು ‘ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ಬಂಧು’ನ ಸಂವಾದವನ್ನು।

Verse 3

राजन्य उवाच वृद्धरूपोडसि चाण्डाल बालवच्च विचेष्टसे । श्वखराणां रज:सेवी कस्मादुद्धिजसे गवाम्‌,क्षत्रियने पूछा--चाण्डाल! तू बूढ़ा हो गया है तो भी बालकों-जैसी चेष्टा करता है। कुत्तों और गधोंकी धूलिका सेवन करनेवाला होकर भी तू इन गौओंकी धूलिसे क्यों इतना उद्विग्न हो रहा है

ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಚಂಡಾಳಾ! ನೀನು ವೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ ಬಾಲಕನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೀಯ. ನಾಯಿಗಳೂ ಕತ್ತೆಗಳೂ ಎಬ್ಬಿಸುವ ಧೂಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡವನು ಆಗಿ, ಹಸುಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಅಶಾಂತನಾಗುತ್ತೀಯ?

Verse 4

साधुभिर्गहितं कर्म चाण्डालस्य विधीयते । कस्माद्‌ गोरजसा ध्वस्तमपां कुण्डे निषिउचसि,चाण्डालके लिये विहित कर्मकी श्रेष्ठ पुरुष निंदा करते हैं। तू गोधूलिसे ध्वस्त हुए अपने शरीरको क्यों जलके कुण्डमें डालकर धो रहा है?

ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ಚಂಡಾಳನಿಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸಜ್ಜನರು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹಸುಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ನೀರಿನ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ತೊಳೆಯುತ್ತೀಯ?

Verse 5

चाण्डाल उवाच ब्राह्मणस्य गवां राजन्‌ द्वियतीनां रज: पुरा । सोममुध्वंसयामास त॑ सोम॑ येडपिबन्‌ द्विजा:,चाण्डालने कहा--राजन्‌! पहलेकी बात है--एक ब्राह्मणकी कुछ गौओंका अपहरण किया गया था। जिस समय वे गौएँ हरकर ले जायी जा रही थीं, उस समय उनकी दुग्धकणमिश्रित चरणधूलिने सोमरसपर पड़कर उसे दूषित कर दिया। उस सोमरसको जिन ब्राह्मणोंने पीया, वे तथा उस यज्ञकी दीक्षा लेनेवाले राजा भी शीघ्र ही नरकमें जा गिरे। उन यज्ञ करानेवाले समस्त ब्राह्मणोंसहित राजा ब्राह्मणके अपहृत धनका उपयोग करके नरकगामी हुए

ಚಂಡಾಳನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ! ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೆಲವು ಹಸುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಅವುಗಳ ಕಾಲಿನ ಧೂಳು—ಹಾಲಿನ ಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾದುದು—ಸೋಮರಸದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಕಲుషಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಆ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದ ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ರಾಜನು—ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಶೀಘ್ರವೇ ನರಕಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ನಡೆಯಿಸಿದ ಯಜ್ಞವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನು ಋತ್ವಿಜರೊಂದಿಗೆ ನರಕಗಾಮಿ ಆಯನು।

Verse 6

दीक्षितश्न स राजापि क्षिप्रं नरकमाविशत्‌ | सह तैर्याजकै: सर्वर्त्रद्यस्वमुपजीव्य तत्‌,चाण्डालने कहा--राजन्‌! पहलेकी बात है--एक ब्राह्मणकी कुछ गौओंका अपहरण किया गया था। जिस समय वे गौएँ हरकर ले जायी जा रही थीं, उस समय उनकी दुग्धकणमिश्रित चरणधूलिने सोमरसपर पड़कर उसे दूषित कर दिया। उस सोमरसको जिन ब्राह्मणोंने पीया, वे तथा उस यज्ञकी दीक्षा लेनेवाले राजा भी शीघ्र ही नरकमें जा गिरे। उन यज्ञ करानेवाले समस्त ब्राह्मणोंसहित राजा ब्राह्मणके अपहृत धनका उपयोग करके नरकगामी हुए

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಯಜ್ಞದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ರಾಜನು ಶೀಘ್ರವೇ ನರಕಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು—ಆ ಯಾಜಕರಾದ ಎಲ್ಲರೊಡನೆ—ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಪಹೃತ ಧನವನ್ನು ಉಪಜೀವ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು. ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕದ್ದ ಧನದ ಕಲಂಕ ಶುದ್ಧಿಯಾಗದು; ತಿಳಿದುಕೊಂಡೇ ಅದರ ಲಾಭವನ್ನು ಭೋಗಿಸುವವರೂ ಅದೇ ಪಾಪಫಲದ ಪಾಲುದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

येडपि तत्रापिबन क्षीरं घृतं दधि च मानवा: । ब्राह्मणा: सहराजन्या: सर्वे नरकमाविशन्‌,जहाँ वे गौएँ हरकर लायी गयी थीं, वहाँ जिन मनुष्योंने उनके दूध, दही और घीका उपभोग किया, वे सभी ब्राह्मण और क्षत्रिय आदि नरकमें पड़े

ಆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತಂದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಅವುಗಳ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು ಕುಡಿದರೋ ಅಥವಾ ಸೇವಿಸಿದರೋ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗಲಿ (ಇತರರಾಗಲಿ)—ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು. ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಅಥವಾ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಪಡೆದ ವಸ್ತುವಿನ ಲಾಭವನ್ನು ಭೋಗಿಸುವವನು ಕೂಡ ದೋಷದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗಾರನಾಗಿ ಅದೇ ಪಾಪಭಾರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8

जघ्नुस्ता: पयसा पुत्रांस्तथा पौत्रान्‌ विधुन्वती: । पशूनवेक्षमाणाश्च साधुवृत्तेन दम्पती,वे अपहृत हुई गौएँ जब दूसरे पशुओंको देखतीं और अपने स्वामी तथा बछड़ोंको नहीं देखती थीं, तब पीड़ासे अपने शरीरको कँपाने लगती थीं। उन दिनों सद्धावसे ही दूध देकर उन्होंने अपहरणकारी पति-पत्नीको तथा उनके पुत्रों और पौत्रोंको भी नष्ट कर दिया

ಅಪಹೃತ ಹಸುಗಳು ಇತರ ಪಶುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಕರುಗಳನ್ನು ಕಾಣದೆ ದುಃಖದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸಿ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಆ ದಂಪತಿಯನ್ನು—ಅವರ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಪೌತ್ರರೊಡನೆ—ತಮ್ಮದೇ ಹಾಲಿನ ಮೂಲಕವೇ ನಾಶಮಾಡಿದವು.

Verse 9

अहं तत्रावसं राजन ब्रह्मचारी जितेन्द्रिय: । तासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षमासीन्नराधिप,राजन! मैं भी उसी गाँवमें ब्रह्मचर्यपालनपूर्वक जितेन्द्रियभावसे निवास करता था। नरेश्वर! एक दिन उन्हीं गौओंके दूध एवं धूलके कणसे मेरा भिक्षात्र भी दूषित हो गया

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನಾನೂ ಆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿಕೊಂಡವನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ನರಾಧಿಪನೇ! ಒಂದು ದಿನ ಆ ಹಸುಗಳು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವೂ ಕಲుషಿತವಾಯಿತು.

Verse 10

चाण्डालो<हं ततो राजन्‌ भुक्त्वा तदभवं नृप । ब्रह्मस्वहारी च नृप: सो<प्रतिष्ठां गतिं ययौ,महाराज! उस भिक्षान्नको खाकर मैं चाण्डाल हो गया और ब्राह्मणके धनका अपहरण करनेवाले वे राजा भी नरकगामी हो गये

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ಆ ಕಲుషಿತ ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವನ್ನು ಭುಜಿಸಿದುದರಿಂದ ನಾನು ಚಾಂಡಾಲನಾದೆ. ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಆ ರಾಜನೂ ಅಪಕೀರ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ವಿನಾಶಕರ ಗತಿಗೆ ಹೋದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಕಲుషಿತ ಅನ್ನಭೋಜಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಧನಹರ್ತನೂ—ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಘೋರ ಪತನವೇ ನಿಶ್ಚಿತ.

Verse 11

इसलिये कभी किंचिन्मात्र भी ब्राह्मणके धनका अपहरण न करे। ब्राह्मणके धूल- धूसरित दुग्धरूप धनको खाकर मेरी जो दशा हुई है, उसे आप प्रत्यक्ष देख लें

ಆದುದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ, ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಬಾರದು. ಧೂಳಿನಿಂದ ಮಲಿನವಾದರೂ ಹಾಲಿನಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧನವನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ ನನಗೆ ಬಂದ ದುರ್ಗತಿಯನ್ನು ನೀವು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿ.

Verse 12

तस्मात्‌ सोमो<प्यविक्रेय: पुरुषेण विपश्चिता । विक्रयं त्विह सोमस्य गर्हयन्ति मनीषिण:,इसीलिये विद्वान्‌ पुरुषको सोमरसका विक्रय भी नहीं करना चाहिये। मनीषी पुरुष इस जगत्‌में सोमरसके विक्रयकी बड़ी निंदा करते हैं

ಆದುದರಿಂದ ವಿವೇಕಿಯಾದ ಪುರುಷನು ಸೋಮರಸವನ್ನೂ ಮಾರಬಾರದು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೋಮದ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗರ್ಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 13

तस्माद्धरेन्न विप्रस्व॑ं कदाचिदपि किंचन । ब्रह्मस्वं रजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम्‌,ये चैनं क्रीणते तात ये च विक्रीणते जना: । ते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वश: तात! जो लोग सोमरसको खरीदते हैं और जो लोग उसे बेचते हैं, वे सभी यमलोकमें जाकर रौरव नरकमें पड़ते हैं

ಆದುದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವವನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ ನಾನು ಹೇಗಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ. ಮತ್ತು ತಾತಾ! ಸೋಮರಸವನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಮಾರುವವರೂ—ಎಲ್ಲರೂ ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

सोम॑ तु रजसा ध्वस्तं विक्रीणन्‌ विधिपूर्वकम्‌ | श्रोत्रियो वार्धुषी भूत्वा न चिरं स विनश्यति,वेदवेत्ता ब्राह्मण यदि गौओंके चरणोंकी धूलि और दूधसे दूषित सोमको विधिपूर्वक बेचता है अथवा व्याजपर रुपये चलाता है तो वह जल्दी ही नष्ट हो जाता है

ಧೂಳಿನಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ಸೋಮವನ್ನು ಶ್ರೋತ್ರಿಯನಾದ, ವೇದವೇತ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾರಿದರೂ, ಅಥವಾ ವಾರ್ಧುಷಿಯಾಗಿ (ಸೂದಖೋರನಾಗಿ) ಬಡ್ಡಿಗೆ ಹಣಕೊಟ್ಟು ಬದುಕಿದರೂ—ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಶೀಘ್ರವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

नरकं त्रिंशतं प्राप्प स्वविष्ठामुपजीवति । श्वचर्यामभिमानं च सखिदारे च विप्लवम्‌

ಮೂವತ್ತು ನರಕಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಅವನು ತನ್ನದೇ ಮಲವನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ನಾಯಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಮೋಹಜನ್ಯ ಅಹಂಕಾರವೂ, ಅವನ ಮನೆಮಾತು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಬಂಧಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 16

श्वानं वै पापिनं पश्य विवर्ण हरिणं कृशम्‌

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—“ನೋಡು—ಇದು ಪಾಪಿಯಾದ ನಾಯಿ; ಇದು ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಕೃಶವಾದ ಜಿಂಕೆ.”

Verse 17

अहं वै विपुले तात कुले धनसमन्विते

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—“ತಾತ, ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿಶಾಲವಾದ, ಧನಸಂಪನ್ನವಾದ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೆ.”

Verse 18

अन्यस्मिज्जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारग: । अभवं तत्र जानानो होतान्‌ दोषान्‌ मदात्‌ सदा

“ಪ್ರಭುವೇ, ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾಗಿದ್ದೆ. ಆದರೂ ಮದದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಮರುಮರು ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ.”

Verse 19

संरब्ध एव भूतानां पृष्ठमांसमभक्षयम्‌ | सो<हं तेन च वृत्तेन भोजनेन च तेन वै

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—“ವಶವಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಜೀವಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿಂದೆ. ಆ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯೂ, ಆ ಆಹಾರವೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ನಾನು ಇಂತಾಗಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 20

इमामवस्थां सम्प्राप्त: पश्य कालस्य पर्ययम्‌ | तात! प्रभो! मैं भी दूसरे जन्ममें धनसम्पन्न महान्‌ कुलमें उत्पन्न हुआ था। ज्ञान- विज्ञानमें पारंगत था। इन सब दोषोंको जानता था तो भी अभिमानवश सदा सब प्राणियोंपर क्रोध करता और पशुओंके पृष्ठका मांस खाता था; उसी दुराचार और अभक्ष्य- भक्षणसे मैं इस दुरवस्थाको प्राप्त हुआ हूँ। कालके इस उलट-फेरको देखिये ।। आदीप्तमिव चैलान्तं भ्रमरैरिव चार्दितम्‌

“ನಾನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ—ಕಾಲದ ಈ ತಿರುವನ್ನು ನೋಡು.”

Verse 21

स्वाध्यायैस्तु महत्पापं हरन्ति गृहमेधिन:

ಗೃಹಸ್ಥರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಪಠಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನೂ ದೂರಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 22

तथा पापकृतं विप्रमाश्रमस्थं महीपते

ಹೇ ಮಹೀಪತೇ! ಹಾಗೆಯೇ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ (ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣ್ಯನು).

Verse 23

अहं हि पापयोन्यां वै प्रसूत: क्षत्रियर्षभ । निश्चयं नाधिगच्छामि कथं मुच्येयमित्युत,क्षत्रियशिरोमणे! मैं पापयोनिमें उत्पन्न हुआ हूँ। मुझे यह निश्चय नहीं हो पाता कि मैं किस उपायसे मुक्त हो सकूँगा?

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ್ಷಭ! ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪಾಪಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ನಾನು ಮುಕ್ತನಾಗುವೆನು ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯ ನನಗೆ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 24

जातिस्मरत्वं च मम केनचित्‌ पूर्वकर्मणा । शुभेन येन मोक्ष॑ वै प्राप्तुमिच्छाम्यहं नृप,नरेश्वर! पहलेके किसी शुभ कर्मके प्रभावसे मुझे पूर्व-जन्मकी बातोंका स्मरण हो रहा है, जिससे मैं मोक्ष पानेकी इच्छा करता हूँ

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ನರೇಶ್ವರ! ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಯಾವುದೋ ಶುಭಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನನಗೆ ಜಾತಿಸ್ಮರಣೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಆ ಪುಣ್ಯಬಲದಿಂದಲೇ, ಹೇ ನೃಪ, ನಾನು ಈಗ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 25

त्वमिमं सम्प्रपन्नाय संशयं ब्रूहि पृच्छते । चाण्डालत्वात्‌ कथमहं मुच्येयमिति सत्तम,सत्पुरुषोंमें श्रेष्ठ! मैं आपकी शरणमें आकर अपना यह संशय पूछ रहा हूँ। आप मुझे इसका समाधान बताइये। मैं चाण्डाल-योनिसे किस प्रकार मुक्त हो सकता हूँ?

ಹೇ ಸತ್ತಮ, ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗಿ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು—ಚಾಂಡಾಲತ್ವದಿಂದ ನಾನು ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು?

Verse 26

राजन्य उवाच चाण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षमवाप्स्ययसि । ब्राह्मणार्थे त्यजन्‌ प्राणान्‌ गतिमिष्टामवाप्स्यसि,क्षत्रियने कहा--चाण्डाल! तू उस उपायको समझ ले, जिससे तुझे मोक्ष प्राप्त होगा। यदि तू ब्राह्मणकी रक्षाके लिये अपने प्राणोंका परित्याग करे तो तुझे अभीष्ट गति प्राप्त होगी

ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಚಾಂಡಾಲಾ! ನೀನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ನೀನು ಅಭೀಷ್ಟ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.”

Verse 27

दत्त्वा शरीर क्रव्याद्धयो रणाग्नौ द्विजहेतुकम्‌ । हुत्वा प्राणान्‌ प्रमोक्षस्ते नान्‍्यथा मोक्षमर्हसि,यदि ब्राह्मणकी रक्षाके लिये तू अपना यह शरीर समराग्निमें होमकर कच्चा मांस खानेवाले जीव-जन्तुओंको बाँट दे तो प्राणोंकी आहुति देनेपर तेरा छुटकारा हो सकता है, अन्यथा तू मोक्ष नहीं पा सकेगा

ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಯುದ್ಧಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಾಣಾಹುತಿಯಿಂದ ನಿನಗೆ ವಿಮೋಚನೆ ಸಿಗಬಹುದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ.”

Verse 28

भीष्म उवाच इत्युक्त: स तदा तेन ब्रह्मास्वार्थ परंतप । हुत्वा रणमुखे प्राणान्‌ गतिमिष्टामवाप ह,भीष्मजी कहते हैं--परंतप! क्षत्रियके ऐसा कहनेपर उस चाण्डालने ब्राह्मणके धनकी रक्षाके लिये युद्धके मुहानेपर अपने प्राणोंकी आहुति दे अभीष्ट गति प्राप्त कर ली

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಪರಂತಪ! ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ಚಾಂಡಾಲನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಯುದ್ಧಮುಖದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಆहुತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅಭೀಷ್ಟ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.”

Verse 29

तस्माद्‌ रक्ष्यं त्वया पुत्र ब्रह्म॒स्वं भरतर्षभ । यदीच्छसि महाबाहो शाश्वतीं गतिमात्मन:,बेटा! भरतश्रेष्ठ) महाबाहो! यदि तुम सनातन गति पाना चाहते हो तो तुम्हें ब्राह्मणके धनकी पूरी रक्षा करनी चाहिये

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಆದ್ದರಿಂದ, ಪುತ್ರನೇ! ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ! ನಿನಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಮಗತಿ ಬೇಕಾದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.”

Verse 100

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अंतर्गत दानधर्मपर्वमें अगस्त्य और भ्रगुका संवादनामक सौवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಅಗಸ್ತ್ಯ-ಭೃಗು ಸಂವಾದ’ ಎಂಬ ನೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 101

इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि राजन्यचाण्डालसंवादो नामैकोत्तरशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अंतर्गत दानधर्मपर्वमें क्षत्रिय और चाण्डालका संवादविषयक एक सौ एकवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಕ್ಷತ್ರಿಯ (ರಾಜನ್ಯ) ಮತ್ತು ಚಾಂಡಾಲರ ಸಂವಾದ’ ಎಂಬ ನೂರೊಂದುನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 156

तुलया धारयन्‌ धर्ममभिमान्यतिरिच्यते । वह तीस नरकोंमें पड़कर अंतमें अपनी ही विष्ठापर जीनेवाला कीड़ा होता है। कुत्तोंको पालना, अभिमान तथा मित्रकी स्त्रीसे व्यभिचार--इन तीनों पापोंको तराजूपर रखकर यदि धर्मतः तौला जाय तो अभिमानका ही पलड़ा भारी होगा

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—“ಧರ್ಮವನ್ನು ತೂಕದ ತ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ತೂಗಿದರೆ ಅಹಂಕಾರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ.”

Verse 166

अभिमानेन भूतानामिमां गतिमुपागतम्‌ | आप मेरे इस पापी कुत्तेको देखिये, यह कान्तिहीन, सफेद और दुर्बल हो गया है। यह पहले मनुष्य था। परंतु समस्त प्राणियोंके प्रति अभिमान रखनेके कारण इस दुर्गतिको प्राप्त हुआ है

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—“ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಹಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಅವನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನ ಈ ಪಾಪಿ ನಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿ—ಇದು ಕಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡು, ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಅಹಂಕಾರವಿಟ್ಟ ಕಾರಣ ಈ ದುರ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.”

Verse 203

धावमानं सुसंरब्धं पश्य मां रजसान्वितम्‌ । मेरी दशा ऐसी हो रही है, मानो मेरे कपड़ोंके छोरमें आग लग गयी हो अथवा तीखे मुखवाले भ्रमरोंने मुझे डंक मार-मारकर पीड़ित कर दिया हो। मैं रजोगुणसे युक्त हो अत्यंत रोष और आवेशमें भरकर चारों ओर दौड़ रहा हूँ। मेरी दशा तो देखिये

ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ—ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ತೀವ್ರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆವೇಗದಿಂದ ತುಂಬಿ ನಾನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ ನನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯ ಅಂಚಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿದಂತೆಯೂ, ಅಥವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಖದ ಭ್ರಮರಗಳು ಮರುಮರು ಕಚ್ಚಿ ನನಗೆ ವೇದನೆ ತಂದಂತೆಯೂ ಇದೆ.

Verse 216

दानै: पृथग्विधेश्वापि यथा प्राहुर्मनीषिण: । गृहस्थ मनुष्य वेद-शास्त्रोंके स्वाध्यायद्वारा तथा नाना प्रकारके दानोंसे अपने महान्‌ पापको दूर कर देते हैं। जैसा कि मनीषी पुरुषोंका कथन है

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—“ಮುನಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಗೃಹಸ್ಥನು ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದಲೂ, ನಾನಾವಿಧ ದಾನಗಳಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.”

Verse 226

सर्वसंगविनिर्मुक्त छन्दांस्युत्तारयन्त्युत । पृथ्वीनाथ! आश्रममें रहकर सब प्रकारकी आसक्तियोंसे मुक्ता हो वेदपाठ करनेवाले ब्राह्मगको यदि वह पापाचारी हो तो भी उसके द्वारा पढ़े जानेवाले वेद उसका उद्धार कर देते हैं

ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪೃಥ್ವೀನಾಥ! ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಾಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ವೇದಪಠಣ ಮಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಪಠಿಸಿದ ವೇದಗಳೇ ಅವನ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.