Shloka 46
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
यद्य॒हं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः । अन्य: प्रयोगे स्यादत्र किल्बिषी जन्तुनाशने
yady ahaṃ kāraṇatvena mato lubdhaka tattvataḥ | anyaḥ prayoge syād atra kilbiṣī jantunāśane ||
ಸರ್ಪನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಬೇಟೆಗಾರನೇ! ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನ್ನನ್ನೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸು: ಈ ಜೀವಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು—ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು. ಪ್ರೇರಿತನಾಗುವ ಕರ್ತೃ ಇಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದಿಗೂ ನಡೆಯದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ದೋಷ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರೇರಕನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಲಕನ ಮರಣಕ್ಕೆ ನಿಜ ಕಾರಣ ನಾನು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿನ್ನ ಭ್ರಮೆ; ಪ್ರೇರಕನು ಮೃತ್ಯುವೇ, ಅವನೇ ಪ್ರಾಣಿನಾಶಕನು.”
सर्प उवाच
Educational Q&A
The verse probes moral responsibility by distinguishing between a mere instrumental cause and the instigating cause: guilt is argued to lie more heavily with the one who impels or ordains the act (here identified with Death), rather than with a secondary instrument.
In a dispute over a child’s death, the serpent addresses the hunter and denies being the true culprit, arguing that the deeper cause is the instigator—Death—who brings about the destruction of living beings.