Shloka 45
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
सर्प! तेरे मतके अनुसार यदि दुष्टतापूर्ण कार्य करके भी कर्ता उस दोषसे लिप्त नहीं होता है
sarpa uvāca | kāryābhāve kriyā na syāt saty asaty api kāraṇe | tasmāt same 'smin hetau me vācyo hetur viśeṣataḥ ||
ಸರ್ಪನು ಹೇಳಿದನು—“ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು; ಕಾರಣ ಇದ್ದರೂ ಸಹ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯು ಇಬ್ಬರೂ ಕಾರಣಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ದೋಷ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ನಡೆಸುವವನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳಬೇಕು. ಈ ಬಾಲಕನ ಮರಣಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣ ನಾನು ಎಂದು ನೀನು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅದು ನಿನ್ನ ಭ್ರಮೆ; ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಪ್ರೇರಕನಾದ ಮೃತ್ಯುವೇ ಪ್ರಾಣಿನಾಶದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮುಂದೂಡುವವನು ಅವನೇ.”
सर्प उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes mere instrumental involvement from true moral responsibility: when multiple factors seem causal, blame should be assigned especially to the decisive instigator (the one who impels the act), not automatically to the nearest instrument.
In a debate about culpability for a child’s death, the serpent argues that although he appears to be a cause, the deeper and more decisive cause is Death, portrayed as the impelling force behind the destruction of beings; thus the serpent contests being treated as the primary offender.