Shloka 32
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
चन्द्रवर्मेति विख्यात: काम्बोजानां नराधिप: । अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुड्रव:
candravarmeti vikhyātaḥ kāmbojānāṃ narādhipaḥ | arka ityabhivikhyāto yastu dānavapuṅgavaḥ ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಕಾಂಬೋಜರಲ್ಲಿ ‘ಚಂದ್ರವರ್ಮ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ರಾಜನು ಉದಯಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ‘ಅರ್ಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ—ದಾನವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ—ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರ್ಷಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಈ ಭಾಗವು ಸೂಚಿಸುವುದು: ಭೌಮ ರಾಜ್ಯವು ಕೇವಲ ಮಾನವ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಾಚೀನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಮಸಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢರಾಗಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತವೆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage suggests that political history in the epic is not merely human: rulers may embody Asuric or Dānavic forces. This frames ethical vigilance—power and fame do not guarantee dharmic character—and prepares the reader to see later conflicts as driven by deep-seated cosmic tendencies.
Vaiśampāyana continues a genealogical account describing how certain powerful non-human beings (Asuras/Dānavas) take birth on earth as kings. In this verse he identifies Candravarman as a famed Kāmboja ruler and mentions Arka as a celebrated Dānava who becomes a foremost figure among human kings.