Adhyaya 210
प्रभासे कृष्णार्जुनसमागमः तथा द्वारकाप्रवेशः | Kṛṣṇa–Arjuna Meeting at Prabhāsa and Entry into Dvārakā
Upa-parva: Tīrtha-yātrā (Arjuna–Kṛṣṇa Meeting at Prabhāsa and Journey to Dvārakā)
Vaiśaṃpāyana narrates that Arjuna, of great prowess, proceeds sequentially through sacred fords and sanctuaries in the western coastal region and arrives at Prabhāsa. Kṛṣṇa (Mādhava), initially unidentified, comes to meet Kaunteya; the two recognize one another and exchange an embrace, asking after each other’s welfare in the forest. Vāsudeva questions Arjuna’s purpose in undertaking the pilgrimage circuit; Arjuna reports the prior events in full, and Kṛṣṇa affirms the account. After recreating at Prabhāsa, they go to Mount Raivataka for residence; attendants, acting on Kṛṣṇa’s earlier instructions, prepare the place and provide food. Arjuna accepts hospitality, partakes, and observes performers (actors and dancers). He dismisses and honors them, then retires to a well-appointed bed, recounting to Kṛṣṇa observations about tīrthas, mountains, rivers, and forests, and falls asleep. He awakens to music and auspicious praises, completes necessary duties, and—commended by Kṛṣṇa—travels by a golden-equipped chariot to Dvārakā. The city is decorated to honor Kuntī’s son; residents gather in large numbers, including women in viewing galleries and the assembled Bhoja-Vṛṣṇi-Andhaka groups. Arjuna is repeatedly greeted and honored, embraces peers, and then resides many nights in Kṛṣṇa’s splendid residence amid abundant provisions.
Chapter Arc: नारद सुन्द-उपसुन्द के उग्र तप और उनके बढ़ते आतंक की पृष्ठभूमि में देव-ऋषियों की चिंता उठाते हैं—ऐसे असुरों को बल से नहीं, उपाय से ही रोका जा सकता है। → देवगण और महर्षि पितामह ब्रह्मा के भवन में एकत्र होते हैं; ब्रह्मा करुणा से उपाय सोचते हैं और विश्वकर्मा को दिव्य स्त्री-रूप रचने की आज्ञा देते हैं—ऐसा रूप जो दोनों भाइयों के अहंकार और काम को ही उनका शत्रु बना दे। → विश्वकर्मा की बार-बार की चिन्तना से तिलोत्तमा प्रकट होती है—मूर्तिमती श्री की भाँति, कामरूपिणी, जिसके सौन्दर्य से समस्त प्राणियों के नेत्र और मन हर लिए जाते हैं; उसके चलने मात्र से देवताओं तक का चित्त डोल उठता है और इन्द्र के शरीर पर सर्वत्र नेत्र प्रकट हो जाते हैं। → ब्रह्मा तिलोत्तमा को आदेश देते हैं कि वह अपने प्रार्थनीय रूप से सुन्द-उपसुन्द को मोहित कर उनके बीच कलह उत्पन्न करे; तिलोत्तमा प्रस्थान करती है और देव-ऋषि उसके रूप-सम्पदा को देखकर कार्य-सिद्धि का संकेत मान लेते हैं। → तिलोत्तमा के प्रस्थान के साथ ही कथा अगले चरण पर टिकती है—अब सुन्द-उपसुन्द के सम्मुख उसका प्रवेश और उससे जन्म लेने वाला विनाशकारी संघर्ष निकट है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात छा अर: 2 दशाधिकद्विशततमो< ध्याय: तिलोत्तमाकी उत्पत्ति
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಆ ಮಹಾ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು।
Verse 2
तेडभिजम्मुर्जितक्रोधा जितात्मानो जितेन्द्रिया: । पितामहस्य भवनं जगत: कृपया तदा,उन्होंने अपने मन, इन्द्रियसमुदाय तथा क्रोधको जीत लिया था। फिर भी सम्पूर्ण जगतपर दया करके वे ब्रह्माजीके धाममें गये
ಅವರು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಹೊಂದಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ್ದರೂ; ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ಭವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು।
Verse 3
ततो ददृशुरासीनं सह देवैः: पितामहम् | सिद्ध॑र्ब्रद्र्षिभिश्वैव समन््तात् परिवारितम्,वहाँ पहुँचकर उन्होंने ब्रह्माजीको देवताओं, सिद्धों और महर्षियोंसे सब ओर घिरे हुए बैठे देखा
ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಅವರು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕಂಡರು; ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರು।
Verse 4
तत्र देवो महादेवस्तत्राग्निर्वायुना सह । चन्द्रादित्यौ च शक्रश्न पारमेष्ठयास्तथर्षय:
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಮಹಾದೇವನು ಇದ್ದನು; ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿದೇವನೂ ಇದ್ದನು; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರು, ಇಂದ್ರನು ಹಾಗೂ ಪರಮೇಷ್ಠಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಸಂಬಂಧದ ಋಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.
Verse 5
वैखानसा बालखिल्या वानप्रस्था मरीचिपा: । अजाश्रवैवाविमूढाश्व॒ तेजोगर्भास्तपस्विन:
ಅಲ್ಲಿ ವೈಖಾನಸರು, ಬಾಲಖಿಲ್ಯರು, ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು, ಮರೀಚಿ ಪರಂಪರೆಯವರು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಜಾಶ್ರವ, ಅವಿಮೂಢರು, ತೇಜೋಗರ್ಭರು ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಗಳೂ ಇದ್ದರು.
Verse 6
ऋषय: सर्व एवैते पितामहमुपागमन् | ततो5भिगम्य ते दीना: सर्व एव महर्षय:
ಆ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ನಂತರ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ದೀನಭಾವದಿಂದ ನಿಂತರು.
Verse 7
सुन्दोपसुन्दयो कर्म सर्वमेव शशंसिरे । यथा हृतं यथा चैव कृतं येन क्रमेण च
ಅವರು ಸುಂದ-ಉಪಸುಂದರ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು—ಹೇಗೆ ದೋಚಿದರು, ಹೇಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರು, ಯಾವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದನ್ನೆಲ್ಲ.
Verse 8
न्यवेदयंस्तत: सर्वमखिलेन पितामहे । ततो देवगणा: सर्वे ते चैव परमर्षय:
ಈ ರೀತಿ ಅವರು ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಿದರು. ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಗಣಗಳೂ ಮತ್ತು ಆ ಪರಮರ್ಷಿಗಳೂ ಸಹ (ಅವನ ಬಳಿಗೆ) ಬಂದರು.
Verse 9
तमेवार्थ पुरस्कृत्य पितामहमचोदयन् । ततः पितामह: श्रुत्वा सर्वेषां तद् वचस्तदा
ಆ ತುರ್ತು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಆಗ ಪಿತಾಮಹನು ಎಲ್ಲರ ಸಮೂಹ ಮನವಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು.
Verse 10
मुहूर्तमिव संचिन्त्य कर्तव्यस्य च निश्चयम् । तयोरवधं समुद्दिश्य विश्वकर्माणमाह्दयत्
ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿ, ಆ ಇಬ್ಬರ ವಧವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದನು.
Verse 11
दृष्टवा च विश्वकर्माणं व्यादिदेश पितामह: । सज्यतां प्रार्थनीयैका प्रमदेति महातपा:,उनको आया देखकर महातपस्वी ब्रह्माजीने यह आज्ञा दी कि तुम एक तरुणी स्त्रीके शरीरकी रचना करो, जो सबका मन लुभा लेनेवाली हो
ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ಪಿತಾಮಹನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು—“ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸುವಂತಹ ಒಬ್ಬೇ ಒಬ್ಬ ಯುವತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು.”
Verse 12
पितामहं नमस्कृत्य तद्वाक्यमभिनन्द्य च । निर्ममे योषितं दिव्यां चिन्तयित्वा पुनः पुन:
ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರ ವಚನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಚಿಂತಿಸಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಯುವತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
Verse 13
त्रिषु लोकेषु यत् किंचिद् भूतं स्थावरजड्भमम् । समानयद् दर्शनीयं तत् तदत्र स विश्ववित्
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ದರ್ಶನೀಯವೋ, ಆ ಸರ್ವಜ್ಞನು ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ (ಅವಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು.
Verse 14
कोटिशश्लैव रत्नानि तस्या गात्रे न्यवेशयत् । तां रत्नसंघातमयीमसृजद् देवरूपिणीम्,उन्होंने उस युवतीके अंगोंमें करोड़ों रत्नोंका समावेश किया और इस प्रकार रत्नराशिमयी उस देवरूपिणी रमणीका निर्माण किया
ಅವನು ಆ ಯುವತಿಯ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ ರತ್ನಸಮೂಹಮಯವಾದ, ದೇವರೂಪಿಣಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।
Verse 15
सा प्रयत्नेन महता निर्मिता विश्वकर्मणा । त्रिषु लोकेषु नारीणां रूपेणाप्रतिमाभवत्,विश्वकर्माद्वारा बड़े प्रयत्नसे बनायी हुई वह दिव्य युवती अपने रूप-सौन्दर्यके कारण तीनों लोकोंकी स्त्रियोंमें अनुपम थी
ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ದಿವ್ಯ ಯುವತಿ, ತನ್ನ ರೂಪಸೌಂದರ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮಳಾದಳು।
Verse 16
न तस्या: सूक्ष्ममप्यस्ति यद् गात्रे रूपसम्पदा । नियुक्ता यत्र वा दृष्टिन सज्जति निरीक्षताम्
ಅವಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೂಪಸಂಪತ್ತು ಇಲ್ಲದ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಳವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ನೋಡುವವರ ದೃಷ್ಟಿ ಎಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 17
सा विग्रहवतीव श्री: कामरूपा वपुष्मती । जहार सर्वभूतानां चक्षूंषि च मनांसि च,वह मूर्तिमती कामरूपिणी लक्ष्मीकी भाँति समस्त प्राणियोंके नेत्रों और मनको हर लेती थी
ಅವಳು ಮೂರ್ತಿಮಂತಳಾದ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ—ಕಾಂತಿಮಯಳಾಗಿ, ಮನೋಹರ ದೇಹಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲವಳಾಗಿ; ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಹರಣಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು।
Verse 18
तिल॑ तिल समानीय रत्नानां यद् विनिर्मिता । तिलोत्तमेति तत् तस्या नाम चक्रे पितामह:,उत्तम रत्नोंका तिल-तिलभर अंश लेकर उसके अंगोंका निर्माण हुआ था, इसलिये ब्रह्माजीने उसका नाम “तिलोत्तमा" रख दिया
ಉತ್ತಮ ರತ್ನಗಳ ತಿಲ-ತಿಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅವಳ ಅಂಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಆದಕಾರಣ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವಳಿಗೆ ‘ತಿಲೋತ್ತಮಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಇಟ್ಟನು।
Verse 19
ब्रहद्माणं सा नमस्कृत्य प्राञ्जलिवॉक्यमब्रवीत् । कि कार्य मयि भूतेश येनास्म्यद्येह निर्मिता
ತಿಲೋತ್ತಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದಳು— “ಭೂತೇಶ್ವರಾ! ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ? ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ?”
Verse 20
पितामह उवाच गच्छ सुन्दोपसुन्दा भ्यामसुरा भ्यां तिलोत्तमे । प्रार्थनीयेन रूपेण कुरु भद्रे प्रलोभनम्
ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಹೇಳಿದರು— “ಭದ್ರೇ ತಿಲೋತ್ತಮೇ! ಸುಂದ ಮತ್ತು ಉಪಸುಂದ ಎಂಬ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅಸುರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ನಿನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಆಕಾಂಕ್ಷಿತ ರೂಪದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸು.”
Verse 21
त्वत्कृते दर्शनादेव रूपसम्पतत्कृतेन वै । विरोध: स्यथाद् यथा ताभ्यामन्योन्येन तथा कुरु,तुझे देखते ही तेरे लिये--तेरी रूपसम्पत्तिके लिये उन दोनों दैत्योंमें परस्पर विरोध हो जाय, ऐसा प्रयत्न कर
“ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ—ನಿನ್ನ ರೂಪಸಂಪತ್ತಿನ ಕಾರಣದಿಂದ—ಆ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರು ಪರಸ್ಪರ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡು; ಅವರು ಒಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧ ಒಬ್ಬರು ತಿರುಗುವಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.”
Verse 22
नारद उवाच सा तथेति प्रतिज्ञाय नमस्कृत्य पितामहम् । चकार मण्डल तत्र विबुधानां प्रदक्षिणम्
ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು— “ತಿಲೋತ್ತಮೆ ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಅದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದಳು.”
Verse 23
प्राडमुखो भगवानास्ते दक्षिणेन महेश्वर: । देवाश्वैवोत्तरेणासन् सर्वतस्त्वृषयो5भवन्
ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು— “ಬ್ರಹ್ಮನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು; ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವಗಣರು ಕುಳಿತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸುತ್ತಲೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಇದ್ದರು.”
Verse 24
कुर्वत्या तु तदा तत्र मण्डलं तत् प्रदक्षिणम् । इन्द्र: स्थाणुश्व भगवान् धैर्येण प्रत्यवस्थितौ
ಅಲ್ಲಿ ತಿಲೋತ್ತಮೆ ದೇವಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಸ್ಥಾಣು (ಶಂಕರ) ಮಾತ್ರ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತರು.
Verse 25
द्रष्टकामस्य चात्यर्थ गतया पार्श्चतस्तया । अन्यदज्चितप्झाक्षं दक्षिणं नि:सृतं मुखम्
ಅವಳು ಅವರ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆ ತೀವ್ರವಾದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಕ್ಷಿಣಮುಖವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
Verse 26
पृष्ठत: परिवर्तन्त्या पश्चिमं नि:सृतं मुखम् । गतया चोत्तरं पार्श्वमुत्तरं नि:सृतं मुखम्
ಅವಳು ಹಿಂದೆ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದಾಗ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಅವಳು ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಉತ್ತರಮುಖವೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
Verse 27
महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पृष्ठत: पार्श्वतो5ग्रत: । रक्तान्तानां विशालानां सहस्न॑ सर्वतो5भवत्,इसी प्रकार इन्द्रके भी आगे, पीछे और पार्श्च-भागमें सब ओर लाल कोनेवाले सहस्रों विशाल नेत्र प्रकट हो गये
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹೇಂದ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ—ಎಲ್ಲೆಡೆ—ಕೆಂಪು ಅಂಚುಗಳಿರುವ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳ ಸಹಸ್ರವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
Verse 28
एवं चतुर्मुख: स्थाणुर्महादेवो5भवत् पुरा । तथा सहसनेत्रश्न बभूव बलसूदन:,इस प्रकार पूर्वकालमें अविनाशी भगवान् महादेवजीके चार मुख प्रकट हुए और बलहन्ता इन्द्रके हजार नेत्र हुए
ಹೀಗೆ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಣು ಮಹಾದೇವನು ಚತುರ್ಮುಖನಾದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಬಲಸೂದನನಾದ ಇಂದ್ರನು ಸಹಸ್ರನೇತ್ರನಾದನು.
Verse 29
तथा देवनिकायानां महर्षीणां च सर्वश: । मुखानि चाभ्यवर्तन्त येन याति तिलोत्तमा,दूसरे-दूसरे देवताओं और महर्षियोंके मुख भी जिस ओर तिलोत्तमा जाती थी, उसी ओर घूम जाते थे
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೇವಗಣಗಳೂ ಸಮಸ್ತ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ, ತಿಲೋತ್ತಮಾ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳೋ ಆ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತಲೇ ತಮ್ಮ ಮುಖಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 30
तस्या गात्रे निपतिता दृष्टिस्तेषां महात्मनाम् । सर्वेषामेव भूयिष्ठमृते देवं पितामहम्,उस समय देवाधिदेव ब्रह्माजीको छोड़कर शेष सभी महानुभावोंकी दृष्टि तिलोत्तमाके शरीरपर बार-बार पड़ने लगी
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಹಾತ್ಮರ ದೃಷ್ಟಿ ಅವಳ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು; ದೇವಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮರುಮರು ಅವಳ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 31
गच्छन्त्या तु तया सर्वे देवाश्व॒ परमर्षय: । कृतमित्येव तत् कार्य मेनिरे रूपसम्पदा
ಅವಳು ಹೊರಟಾಗ, ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಪರಮರ್ಷಿಗಳೂ ಅವಳ ರೂಪಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೋಡಿ ‘ಕಾರ್ಯವು ಆಗಲೇ ನೆರವೇರಿದಂತಾಯಿತು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
Verse 32
सुन्द और उपसुन्दका अत्याचार तिलोत्तमाके लिये सुन्द और उपसुन्दका युद्ध तिलोत्तमायां तस्यां तु गतायां लोकभावन: । सर्वान् विसर्जयामास देवानृषिगणांश्व॒ तान्
ತಿಲೋತ್ತಮಾ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಲೋಕಭಾವನನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಋಷಿಗಣಗಳನ್ನೂ ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 210
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि सुन्दोपसुन्दोपाख्याने तिलोत्तमाप्रस्थापने दशाधिकद्धिशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ವಿದುರಾಗಮನ-ರಾಜ್ಯಲಂಭಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸುಂದೋಪಸುಂದೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ತಿಲೋತ್ತಮಾ-ಪ್ರಸ್ಥಾಪನ ವಿಷಯಕ ಎರಡೂ ನೂರ ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The chapter centers on managing public duty and private circumstance: Arjuna must explain a sensitive travel-and-exile context while preserving dignity and maintaining alliance trust through transparent, measured disclosure.
Righteous conduct is shown through orderly pilgrimage, truthful communication between allies, and reciprocal honor; social harmony is maintained by disciplined speech, hospitality, and respectful recognition of merit.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter functions as narrative linkage and cultural documentation, implying merit through tīrtha-darśana and ethical hospitality rather than promising a formalized spiritual reward.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.