Shloka 5
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
प्रतिकर्तु नृपश्रेष्ठी यतमानो5डपि भारत । अभित: सो5थ कल्माषीं गड्कूले परिभ्रमन्
pratikartuṁ nṛpaśreṣṭhī yatamāno ’pi bhārata | abhitaḥ so ’tha kalmāṣī gaṅgākūle paribhraman janamejaya |
ಓ ಭಾರತ! ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕೇವಲ ಕ್ಷಾತ್ರಬಲದಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಯಾವ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಅವರ ಪ್ರಭಾವ, ವಿನಯ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಅವನ ಬಲವೇ ನಿಂತಂತಾಯಿತು. ಆಗ, ಓ ಜನಮೇಜಯ, ಕಲ್ಮಾಷಪಾದನು ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವಸತಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಒಬ್ಬನೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಆ ಮಹಾಭಾಗ ರಾಜನು ಕಂಡನು।
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Royal power and retaliation have limits; disciplined conduct (brahmacarya), learning (Veda and Vedāṅgas), and character create a form of authority that cannot be easily subdued by force. The verse highlights reverence for spiritual discipline and the ethical superiority of self-restraint over aggression.
A king called Kalmāṣapāda, unable to find a way to defeat his opponents through kṣatriya strength, wanders along the Gaṅgā and arrives at a sacred brāhmaṇa settlement, where he observes the brāhmaṇas’ strict brahmacarya and complete Vedic training.